Un ollo de vidro

Névé

2012-02-13T07:25:00.002+01:00

Glénat editou o ano pasado nun único volume integral os cinco álbums de que consta Névé (Glénat, 2011), cabeceira centrada no mundo da escalada, escrita por Dieter e debuxada por Emmanuel Lepage. Aínda que cun macro-argumento que lle dá certa continuidade ao conxunto, os cinco relatos resultan considerablemente autónomos, narrándose neles o tránsito dende a adolescencia á idade adulta do protagonista. O ciclo parte dun suceso traumático que se relata no primeiro álbum e chega ata o intre no que o protagonista se sente quen de tomar as rendas da súa propia vida no derradeiro.

Aínda que ofrecen unha equilibrada combinación de aventura, drama e romance, os guións de Dieter mantéñense sempre dentro dun marco de previsibilidade. Diríase que, no reparto de tarefas, ao escritor correspóndelle manter unha sobria regularidade mentres é o debuxante quen ofrece espectáculo. As dimensións tradicionais do formato europeo acáenlle perfectamente a un Lepage que atopa un terreo propicio para despregar un amplo catálogo de recursos. Así, o evidente talento do artista para a creación de espacios e ambientes atopa nas pranchas de gran tamaño un valioso aliado, o que se traduce nunha abundante representación de paisaxes de montaña de enorme plasticidade. Mais sería errado suxerir que Lepage se limita a ofrecer unha sucesión de postais, xa que a combinación das dimensións de páxina cunhas localizacións abertas, repletas de abismos e desniveis, permítelle tamén ensaiar secuencias narrativas complexas e dunha espectacularidade notable. Finalmente, deberiamos mencionar tamén o seu bo labor na definición e representación de personaxes, así como en xeral na figuración, que participa da mellor tradición do debuxo realista europeo e conta con referentes claros na obra de artistas como Giraud, Vance ou Francq.

Irreprochable no gráfico e correcto no argumental, Névé acusa a falta de disposición dos seus autores para asumir riscos e diferenciar o seu traballo. En última instancia, a obra remata por caer nun discreto convencionalismo que conduce a unha certa atonía. Unha mágoa, habendo vimbios para bastante máis.

Cinco mil quilómetros por segundo

2012-02-07T07:38:00.000+01:00

Abonda cunha ollada superficial ás páxinas de Cinco mil quilómetros por segundo (Sins entido, 2011) para sentirse golpeado polas exuberantes acuarelas dun Manuele Fior que fai do elemento gráfico un dos argumentos principais desta obra. Alén da beleza das pranchas e do goce puramente estético, unha lectura do volume confirma a plena funcionalidade do debuxo, non só dende o punto de vista narrativo, senón tamén na caracterización dos espazos retratados (Italia, Noruega, Exipto) e na configuración da atmósfera do relato. A languidez dos deseños e as variacións das cores válenlle a Fior para conferirlle ao texto unha voz propia, que transita dende a ilusión luminosa da adolescencia ata a sutil e máis fría melancolía da madurez.

A narración, xa que logo, abrangue un longo espacio temporal, comprendendo a vida dos personaxes dende a súa mocidade ata a súa madurez, mais só narra pequenos capítulos illados, deixando que os grandes acontecementos vitais queden fóra do relato explícito. Fior recorre abundantemente á elipse e intercala silencios, concedéndolle ao que non vemos tanta importancia coma o que se nos conta e dotando de pleno sentido a unha premisa argumental mínima: un home e unha muller quérense. A obra, merecedora da Fauve d'Or do Festival de Angoulême 2011, resulta ser un artefacto de singular beleza e a demostración de que, ás veces, pode facerse moito a partir de moi pouco.

Punto de fuga

2012-02-06T07:22:00.001+01:00

Demo, o proxecto editorial de Manel Cráneo, segue a engadir títulos ao seu catálogo. A finais do ano pasado saía do prelo Punto de fuga (Demo, 2011), primeiro traballo longo do lugués Miguel Cuba que nos achega a unha realidade ben próxima, a de toda unha xeración de mozos e mozas que, malia ter unha formación superior, son incapaces de tomar as rendas da súa vida pola falta de expectativas laborais. Encetando pequenos sucesos diarios protagonizados por un mozo licenciado en Belas Artes e o seu círculo de amigos, dáse testemuño das escasas alternativas que se lle ofrecen á mocidade actual: aceptar un emprego por baixo da súa cualificación, optar á minguante oferta pública, probar fortuna no estranxeiro. Facendo do cotián a materia do seu relato, Cuba achégase ao slice of life, aínda que con matices. Fronte o ton monótono e melancólico que chegou a caracterizar o xénero nalgunha das súas versións máis difundidas, o lugués opta por unha sutil combinación de sentimentos, na que ademais de fastío e frustración hai espazo para a esperanza e tamén para o humor.

Gráficamente, Cuba recorre a un debuxo limpo e de trazo finísimo, simple só en apariencia e moi versátil, complementado por unha paleta de cores claras, luminosas, aínda que en ocasións pouco matizadas. O coidado pola ambientación tradúcese na representación de paisaxes perfectamente recoñecibles, dende Compostela ata a vila de Santa Cruz, en Oleiros. Os debuxos en branco e negro que decoran este volume ofrecen unha perspectiva diferente do grafismo do autor, igualmente atractiva e que ben merecería unha oportunidade en futuros traballos.

En conxunto, atopámonos perante unha nova variante dunha melodía xa coñecida, a do retrato xeracional, pero con suficientes atractivos como para xustificar a súa lectura e agardar con interese por novos títulos do seu autor.

Persépole

2012-02-01T07:25:00.001+01:00

Conforta comprobar que un proxecto tan peculiar, novidoso e ben definido coma o de Rinoceronte Editora segue a manter a súa presencia no noso mercado, sumando títulos ao seu catálogo e mesmo arriscando con novas propostas para a edición en galego. Tal é o caso da colección adicada á banda deseñada internacional que a editora que dirixe Moisés Barcia vén de inaugurar con dous títulos, Entender o cómic de Scott McCloud, ensaio en e sobre a BD do que xa falamos aquí, e o que agora nos ocupa, Persépole (2011) de Marjane Satrapi.

Chama a atención que unha obra publicada orixinalmente por L'Association e que, polo tanto, participaba do espíritu independente e da intención transformadora do devandito grupo, demostrase cos anos unha sorprendente capacidade para traspasar as estreitas marxes do mundo da BD e acadar un espazo de seu nos medios xeralistas. Referirse a Persépole como produto para as masas pode ser unha esaxeración, pero non é menos certo que a autora recibiu nestes anos numerosos premios, acadou unha notable atención dos medios e as vendas deste traballo só en España están ao alcance de moi poucos cómics (vai pola 5ª edición en castelán e pola terceira en catalán, segundo Norma). No plano cualitativo, ademais de influir noutros autores é moi probable que o seu éxito facilitara a publicación doutras obras semellantes.

Hai determinados elementos en Persépole, tanto externos á obra (autoría feminina, carácter autobiográfico, obra baseada en feitos reais) coma referentes ao seu contido (condena do fanatismo relixioso, loita das mulleres polos seus dereitos nos Estados islamistas) que facilitarían un etiquetado simplificador, mesmo políticamente correcto, que explicaría a súa proxección fóra do endogámico mundo da BD. Estaríamos perante unha interpretación reducionista, incapaz de explicar a obra no seu conxunto e recoller todo o seu valor. Contemplada dende a actualidade, dez anos despois de que comezara a publicarse orixinalmente, Persépole segue a mostrarse coma un texto de singular autenticidade, cuxa forza reside nunha materia argumental de atractivo incuestionable (o choque cultural, o testemuño persoal contra o totalitarismo), mais tamén na habelencia narrativa da autora. Lonxe de limitarse a unha previsible condena do fundamentalismo relixioso, Satrapi constrúe arredor das súas propias vivencias un relato complexo no que teñen cabida aspectos ben diversos, dende as relacións sentimentais e familiares ata as súas dificultades para participar do modo de vida occidental.

Xa que logo, cómpre felicitar a Rinoceronte por poñer a disposición do lector galego unha obra coma esta, nunha impecable tradución a cargo de Eva Carrión del Pozo e cunhas loables condicións de edición (formato, prezo). Ao mencionado Entender o cómic habería que añadir, como próximos títulos desta nova colección, obras tan imprescindibles como Palestina e Gorazde de Joe Sacco, Contrato con Deus de Will Eisner e, atención, Na procura de Ed o Riseiro, traballo inédito en castelán de Kim Deitch autor do sensacional O bulevar dos soños rotos. Agardamos con impaciencia.

American Flagg!

2012-01-25T07:17:00.003+01:00

Aos seus 61 anos, Howard Chaykin segue hoxe a desenvolver proxectos dentro do mainstream norteamericano, aínda que existe un certo consenso acerca de que a súa produción recente non está á altura dos seus mellores traballos. Cando se mencionan estes non adoita faltar o que agora nos ocupa, American Flagg! (Norma, 2012), unha cabeceira que comezou a súa andaina en 1983 e na que o autor retrata con acedume a sociedade norteamericana.

Publicada orixinalmente pola extinta (ou renacida?) First Cómics, American Flagg! imaxina uns Estados Unidos rexidos por un liberalismo económico extremo, na que todo pode ser obxecto de compravenda (a intimidade, o sexo, o estado de Illinois...) e cunha sociedade reducida a un estadio infantil pola omnipresencia das marcas e a tutela da TV. O escritor Michael Chabon suxire no limiar semellanzas entre esta paisaxe e as que uns anos máis tarde leríamos en obras como Batman: O retorno do cabaleiro escuro (1986) ou Watchmen (1986). Sen negar que existan, coido que as coincidencias co clásico de Moore e Gibbons son menos evidentes que coa obra de Frank Miller. Se en Dark Knight atopabamos tamén bandas de punks e a presencia invasiva das pantallas de televisión, outra obra do mesmo autor, a saga de Martha Washington (1990), ofrece imaxes de mercantilismo exacerbado moi semellantes ás de American Flagg!. A cronoloxía destas obras invitaría a pensar nun Miller claramente influenciado por Chaykin, aínda que esta non é a única opción posible. Se aceptamos que toda ollada no futuro revela unha certa perspectiva sobre o presente podemos entender que as paisaxes imaxinadas polos dous autores estaban condicionadas en primeira instancia polas circunstancias en que foron concibidas. Pensemos que estes traballos foron creados baixo o mandato de Ronald Reagan (1981-1989), é dicir, baixo as premisas económicas da escola de Chicago, e nun mundo no que, a falta de Internet, a televisión era o medio que mellor expresaba o intrusismo e a forza manipuladora dos medios de comunicación. As distopías propostas tanto por Chaykin como por Miller estarían a seguir a liña trazada pola súa propia realidade.

Aínda que o tempo si deixou a súa pegada en American Flagg!, non pode negarse que a súa crítica ácida e desenfreada conserva aínda boa parte da súa forza. Ademais, cómpre recoñecer a valentía dun Chaykin que creou un produto de características semellantes ás do tebeo de masas (e polo tanto xuvenil), mais dirixido a un lector adulto, o que si resultaba novidoso no seu tempo. As pingas de sexo e violencia que atopamos nas súas páxinas poden parecernos hoxe triviais, ata un tanto inxenuas, pero sobardaban claramente os límites do habitual a principios dos 80. Polo demáis, a obra ofrece unha primeira versión do que máis tarde se convertirían en tópicos habituais da súa obra, dende un estereotipo de heroe que repetiría ad nauseam, ata unha obvia fixación con medias e ligueiros.

Polo demais, aínda que estamos perante unha das mellores etapas de Chaykin como debuxante, as súas limitacións son tamén claras. Entre o positivo, unha liña gráfica dura e chea de arestas, que encaixa ben cos argumentos, e unha vontade de arriscar na composición, con páxinas que buscan solucións pouco convencionais. Entre o negativo, algúns fallos anatómicos e non poucas ocasións nas que a narrativa resulta confusa.

En calquera caso, atopámonos perante unha obra que recolle o peculiar xeito de ollar do seu autor nunha das súas mellores versións e cuxa lectura, trinta anos despois de que vira a luz por vez primeira, está plenamente xustificada.

Sofía e o negro

2012-01-16T07:31:00.002+01:00

O equilibrio con que Judith Vanistendael combina un argumento de corte social con elementos biográficos constitúe, ao meu entender, un dos maiores méritos de Sofía e o negro (Norma, 2010). A autora sería así quen de conferirlle un acento persoal a un traballo que participa de dúas das correntes máis exitosas da BD contemporánea. Algo semellante podería dicirse do seu estilo gráfico, no que poden atoparse semellanzas co de autores tan preponderantes da historieta europea actual como Joann Sfar ou Christophe Blain, pero que conserva a suficiente personalidade coma para non considerarse unha simple imitación. Coido ademais que a obra mellora na súa segunda parte, cando se racha a linealidade do discurso e se adopta unha ollada retrospectiva que enche os baleiros narrativos da primeira, algúns deles case imperceptibles, simples elipses. Dito iso, atopo tamén aspectos máis discutibles, fundamentalmente un tratamento da cuestión migratoria superficial e amable, detrás do cal se intúe unha certa intención de agradar e non ferir. Deliberadamente ou non, estamos perante a obra idónea para ser mencionada nun suplemento dominical seguida de catro tópicos.

Scarlet 1

2012-01-10T07:18:00.000+01:00

Como toda unha estirpe de superheroes da que Batman podería ser o paradigma, a protagonista de Scarlet (Panini, 2011) constata en primeira persoa a incapacidade das institucións para protexer a sociedade e asume persoalmente o deber de restaurar a orde violentada. Porén, ao contrario que os heroes en leotardos, Scarlet utiliza armas de fogo (obviemos que o primeirísimo Batman tamén) e non ten reparos en asasinar aos seus adversarios, o que a achegaría á figura do vigilante fascistoide estilo James Bronson. Mais habería aínda un terceiro matiz, e é que o seu obxectivo explícito non é o de levar a cabo unha cruzada individual senón o de presentarse como símbolo de rebeldía fronte a inxustiza imperante e dar pé a unha revolución social.

Brian Michael Bendis establece os alicerces desta nova cabeceira cunha lentitude enervante que non é nova na súa produción. Tampouco o debuxante Alex Maleev ofrece a mellor versión de si mesmo, disimulando a constante introdución de fotografías nas súas páxinas cun acabado sucio e viscoso. Entre o mellor da proposta, que os autores son quen de provocar dúbidas sobre a lexitimidade das accións da protagonista; a conexión do argumento con fenómenos actuais como o altermundismo ou a súa versión máis recente, o movemento indignado; e, por último, que o relato remata deixando a impresión de que o que está por vir pode ser máis interesante que o ata agora visto.

Inventario de atrocidades. A Primeira Guerra Mundial segundo Jacques Tardi

2011-12-30T10:36:00.006+01:00

"No encontramos en toda la obra una sola mención a las causas geopolíticas que originaron el conflicto, tampoco a sucesos relevantes en el devenir del mismo. Tardi no sólo pretende eludir cualquier idea justificadora, sino también despojar a la guerra de sentido épico, por lo que los hechos que nos traslada resultan irrelevantes desde una perspectiva global y sus protagonistas son siempre personajes insignificantes. Uno de los mayores éxitos del autor francés es el de haber sido capaz de ofrecer un relato descarnado y cruel, implícitamente antibelicista, sin caer en excesos dramáticos o en un tremendismo gratuito."

Pechamos o ano con este fragmento pertencente ao artigo que veño de escribir para o monográfico sobre xénero histórico da revista dixital Ábrete Libro. Nel falo das moitas obras que Jacques Tardi ten adicado a contar a Primeira Guerra Mundial, dende a lonxana A flor no fusil ata a recente e excelente Puta guerra! Inventario de atrocidades. A Primeira Guerra Mundial segundo Jacques Tardi.

O xogo lúgubre

2011-12-22T07:31:00.000+01:00

O xogo lúgubre (Dolmen, 2007) parte das coñecidas extravagancias e tamén doutros aspectos máis controvertidos da vida de Salvador Dalí para desenvolver un relato que pretende ser desacougante e morboso centrado na figura do pintor catalán, aquí chamado Salvador Deseo. Paco Roca xoga á imitación do clásico literario Drácula, facendo que os lectores acompañen ao novo e recén chegado secretario de Deseo, significativamente chamado Jonás Arquero, na súa descuberta da sinistra personalidade e forma de vida do pintor. O vampirismo de Deseo, coma o de Drácula, sobardaría a súa constatada desviación respecto da moral e convencións sociais predominantes para entrar no terreo do criminal. Obviamente, nese punto Roca fabula, aínda que sexa a partires de material documentado, retratando a Deseo/Dalí a metade de camiño entre o ogro malvado e un certo infantilismo irresponsable. A cuestión de fondo sería a de se podemos xulgar con normas (morais, legais) comúns a suxeitos extraordinarios ou, en sentido contrario, se a xenialidade persoal pode ser coartada para o crime.

Porén, malia o interese da proposta, a obra acusa unha notable falta de substancia. En contraste co delongado proceso de dexeneración persoal a que se vía sometido o Jonathan Harker de Drácula, a transformación que sofre Arquero ao asistir ás reviradas prácticas de Deseo resulta prácticamente instantáneo, non suficientemente xustificado. A mesma precipitación acusa o seu namoramento dunha rapaza de Cadaqués: fugaz, instantáneo. Á obra no seu conxunto fáltalle percorrido para posuir a contundencia que o relato reclama.

No aspecto gráfico, Dolmen segue o formato da edición europea da obra, a cor e cun tamaño maior que o orixinal tal e como o publicara La Cúpula en 2001. Como adoita acontecer, a ampliación non favorece o resultado cando a obra foi concibida inicialmente para unhas dimensións de páxina menores. Polo demais, aínda que os rasgos de estilo do seu autor están presentes, o seu traballo non resulta tan rico e complexo como a súa obra posterior, especialmente no que atinxe á planificación e posta en páxina.

Estamos, xa que logo, perante un traballo cheo de ideas suxerentes que non chegan a funcionar por completo. Roca revelábase xa en 2001 coma debuxante talentoso e creador imaxinativo, pero aínda en proceso de perfeccionamento. O salto de calidade que supón a súa produción posterior é ben coñecido.

Entradas relacionadas
Engurras
As rúas de area
O inverno do debuxante

Os sarcófagos do sexto continente

2011-12-20T07:21:00.003+01:00

Se cadra polos coñecidos vínculos entre Hergé e Edgar P. Jacobs, adoita tomarse tanto a Tintín coma a Blake e Mortimer como paradigma das dúas posicións que poden adoptarse respecto a unha cabeceira cando morre o seu creador: clausurala (Tintín) ou permitir a súa continuación por outros autores (Blake e Mortimer). O debate ten bastante de bizantino e se cadra por iso abrolla cada pouco. En calquera caso, veño de ler con agrado Os sarcófagos do sexto continente (Norma, 2004, 2005), aventura en dúas partes escrita por Yves Sente e debuxada por André Juillard e que pertence á era post-Jacobs de Blake e Mortimer. E, como non pode ser doutro xeito, un dos seus puntos de interese é determinar ata que punto se lle fai xustiza á cabeceira orixinal e ao seu creador.

A ese respecto, o primeiro que resulta evidente é a vocación de fidelidade ao referente dende un punto de vista formal. O empeño de Juillard por mimetizar o estilo gráfico de Jacobs lévao a supeditar os seus propios rasgos autorais á imitación do grafismo daquel en todos os seus extremos, o cal inclúe a posta en páxina e tamén aspectos tan característicos do historietista belga como a súa tendencia sobrecargar os globos de diálogo ou o uso de caixas de texto cuxo contido resulta redundante coas propias imaxes. A contención con que se empregan estes recursos, que en ningún momento chegan a entorpecer a lectura, denota que estamos perante un uso consciente dos mesmos, a repetición dunha marca de estilo que se ofrece cómplice ao lector para o seu recoñecemento.

Algo semellante pode dicirse do argumento. Ademais de manter a fidelidade na caracterización dos protagonistas, Sente enceta unha trama coherente cos lugares comúns na obra de Jacobs (aventura, viaxes, emprazamentos exóticos, pseudo-ciencia...) adubada con non poucas referencias a aventuras previas. A elección da Exposición Universal de Bruxelas de 1958, co aquel retrofuturista e inxenuo do Atomium e demais edificios da Feira, coma un dos escenarios principais da aventura, lonxe de ser inocente, ten moito de declaración de intencións por parte dos autores. Con todo, Sente e Juillard non renuncian a ampliar os límites da serie, atrevéndose a imaxinar un amor de mocidade de Mortimer e as circunstancias en que éste e Blake coincidirían por vez primeira.

Xa que logo, a obra combina sabiamente un discurso propio co respecto pola tradición e resulta, por riba de todo, un sólido relato de acción e aventura. Resúltame difícil pensar qué afeccionado á obra de Jacobs podería presentar obxeccións a un traballo coma éste e, en calquera caso, o canon orixinal permanece intacto para quen o recoñeza coma o único válido. Así que, querendo ou non, parece que xa me posicionei no debate inesgotable do que antes falabamos. Ata que cambie de opinión, supoño.

Entradas relacionadas
A marca marela

Os Novos Mutantes: A orixe de Lexión

2011-11-27T07:26:00.004+01:00

Sinalabamos hai pouco que probablemente o valor engadido de historias como a Saga do Oso Místico dos Novos Mutantes, o seu interese dende un punto de vista actual, residise na interpretación gráfica de Bill Sienkiewicz antes que nos guións, perfectamente convencionais, de Chris Claremont. A reedición de Panini da etapa destes dos autores na cabeceira dos Bebés-X péchase con este segundo tomo, A orixe de Lexión (2011), sendo a aventura que lle dá título a que indica o momento en que o escritor parece tomar en consideración por vez primeira a peculiar identidade artística do seu debuxante. E así, a extravagancia do personaxe de Lexión casa perfectamente co estilo gráfico de Sienkiewicz e a aventura que Claremont constrúe a seu redor, concretamente, no interior da súa mente esquizofrénica, resulta ser o pretexto perfecto para que o debuxante deseñe paisaxes oníricas, figuras deformadas e efectos lisérxicos con xustificada liberdade. O resultado non pasará ao canon do tebeo superheroico mais si ofrece unha boa mostra da densidade (gráfica e argumental) que o xénero acadaba nos 80.

O tomo contén tamén a irrelevante intervención dos Novos Mutantes nas esquecibles Secret Wars II, historia incapaz de sobrevoar a mediocridade do crossover no que se insire, e péchase coa minisaga que marca a volta dun dos membros da aliñación orixinal do grupo, Karma. A compoñente emocional deste retorno semella ser o argumento principal e case único destes capítulos, debuxados polo hawaiano Steve Leialoha, e que desembocan noutra saga recentemente recuperada por Panini, As Guerras Asgardianas.

Se desbotamos o factor nostalxia (nada desprezable dende o punto de vista comercial: estou convencido de que parte esencial do mercado ao que vai dirixido este produto son lectores que, coma min, leron estas historias no seu día e desexan recuperalas agora en mellores condicións de edición), coido que o principal interese deste volume, coma do anterior, é o de contemplar as páxinas dun Bill Sienkiewicz que desbordaba as convencións gráficas do xénero superheroico e se postulaba como un dos artistas máis interesantes do momento. Que posteriormente non fose quen de construir unha carreira de seu coma autor non lle resta méritos ao seu labor nestes anos, cuxa repercusión no medio resulta indiscutible.

Barcelona, a ollada exterior (e II)

2011-11-16T07:39:00.003+01:00

Con sensación de culpabilidade polo pouco tempo que lle podo adicar ao blogue (en realidade, tampouco teño moito tempo para ler ultimamente), alédame anunciar a saída da segunda Paisaxe de papel adicada a Barcelona, desta volta centrada nas obras elaboradas por autores estranxeiros. Do inevitable Giardino de ¡No pasarán! ao hermético Bilal de Las falanges del orden negro, do arrecendo a fumetti de Martin Mystère ao mediático Batman e con parada no minimalismo ácedo de Lewis Trondheim. Barcelona a ollada exterior (e II).

Tom Strong 4

2011-11-02T07:40:00.004+01:00

Se a tónica xeral na liña ABC creada de Alan Moore foi a estabilidade dos equipos creativos, Tom Strong foi a cabeceira na que máis axiña se deu entrada a voces novas e diversas, tanto na escrita coma no debuxo, o que foi favorecido pola falta de historias longas e argumentos sostidos no tempo. Así, o cuarto tomo editado por Norma (2008) ábrese cun relato en tres partes no que o veterano Jerry Ordway é o encargado de ilustrar os guións de Moore. Non parece casual a elección para esta historia de mundos paralelos e versións alternativas de Tom Strong, personaxe que xa é de seu reelaboración de tantas figuras heroicas, do que fora debuxante e co-creador do All-Star Squadron e Infinity Inc. O seu trazo clásico concédelle unha dimensión retro a esta historia que revisa os tópicos habituais das viaxes no tempo.

A seguir, atopamos dous capítulos autoconclusivos escritos por Peter Hogan, guionista que posteriormente escribiría as miniseries de Terra Obscura, e nos que o encargado do apartado gráfico é co-creador desta cabeceira, Chris Sprouse. O primeiro deles é unha aventura lunar que reproduce o argumento, mil veces revisitado pola ficción (dende Ulises e Circe, ata a Azura de Flash Gordon pasando pola She de Rider Haggard), no que a raíña exótica se namora do heroe explorador. Se cadra pola súa condición referencial, Hogan condensa o relato nun único número cando podería ter sido desenvolvido como mínimo en dous. O seguinte recupera tamén outro tópico, o do vilán que secuestra a moza do heroe, para narrar unha historia de aire vintage e ton de melodrama protagonizado por unha caste de Greta Garbo de xeo.

O tomo péchase cun capítulo escrito polo daquela emerxente Geoff Johns e debuxado por John Paul Leon. Curioso o caso deste artista de trazo tan persoal e que, en embargo, non dubida en adoptar aquí un rexistro gráfico respetuoso cos deseños de Chris Sprouse como en Ex-Machina se aproximaba ao estilo de Tony Harris. Estamos perante un relato mínimo cun aire de fantasía estilo Twilight Zone no que un inofensivo admirador de Strong resulta ser unha perigosa e inconsciente ameaza para toda Millenium City.

Hogan e Johns concédenlle ás súas historias un ton menor e intencionadamente tópico, pero un e outro participan da idea arredor da cal Moore construiu a cabeceira: a volta ás esencias do heroísmo máis unidimensional e inxenuo nun universo post-Watchmen.

Entradas relacionadas

Incógnito: Malas influenzas

2011-10-19T07:39:00.003+02:00

Destacabamos ao falar da primeira entrega de Incógnito a semellanza entre os seus plantexamentos e os de Sleeper, series ambas creadas e desenvolvidas polo equipo Ed Brubaker-Sean Phillips con Val Staples nas cores. Á altura deste segundo volume (Panini, 2011), o que daquela denominabamos coma imaxe-espello torna en identidade pura e dura: estamos a ler o mesmo cómic. Hai unha analoxía (inversa, é certo) na premisa (bo entre malos entón, malo entre bos agora); o perfil psicolóxico dos personaxes principais (Zack Aniquilante e Zoe Zeppelin) resulta intercambiable co dos seus correspondentes en Sleeper (Holden Carver e Miss Misery); o mesmo acontece coas organizacións en loita (o SOE é operacións Internacionais; Morte Negra e Nivel 9 son TAO); o dilema principal (que diferenza hai entre o bando dos bos e o dos malos?) é identico nas dúas cabeceiras; os escenarios son os mesmos (grandes corporacións, tascas de superviláns); o grafismo apenas cambia.

Por que motivo decidiría Brubaker reescribir unha obra tan unanimamente eloxiada como Sleeper? As opcións posibles son varias e ningunha boa. Se a idea era perfeccionar o orixinal, o fracaso é bastante evidente: Incógnito non engade nada ao seu referente, se acaso os personaxes están peor desenvolvidos e, probablemente por coñecer xa aos seus antecesores, resultan moito menos carismáticos. A falta absoluta de humor ou ironía desbota que esteamos ante unha revisión paródica ou referencial. A terceira opción é a máis desacougante: contaría xa Brubaker todo o que tiña que contar?

Entradas relacionadas - Incógnito
Incógnito 1

Entradas relacionadas
Sleeper: Á súa sorte
Sleeper: Todo é mentira - Unha liña borrosa
Sleeper: O longo camiño a casa
Sleeper, superhéroes en clave negra

Adolf

2011-10-18T07:27:00.002+02:00

Adolf (Planeta, 1999-2003) é unha das obras máis recoñecidas do mestre do manga Osamu Tezuka, probablemente o traballo máis relevante do tramo final da súa produción. Ambientada nos anos de ascenso do nazismo en Europa e na posterior Guerra Mundial, a obra narra as intensas vivencias de tres personaxes chamados Adolf, o fillo dun alemán e unha xaponesa (Adolf Kauffmann), un xudeu que vive en Xapón (Adolf Kamil) e o propio Hitler. Afeito á unánime exaltación desta obra, achegueime a ela coas más altas expectativas, e malia os seus evidentes valores, a sensación que me queda tras a lectura é de decepción. Decepción relacionada con preferencias estrictamente persoais, é certo, mais tamén con motivos dos que ata o de agora non atopei mención en ningures.

Atopo en Adolf un problema que deriva directamente da súa premisa. A obra constrúese arredor do enfrontamento entre partidarios e opositores ao réxime nazi por facerse co control duns documentos que probarían a ascendencia xudía de Hitler. A idea subxacente, abundantemente repetida no texto, é que a divulgación desa información conduciría ao III Reich ao seu final. Sería absurdo negar a centralidade da figura de Hitler na conformación e ascenso do nazismo, pero tamén o é reducir a complexidade dun fenómeno colectivo deste calibre a unha ecuación puramente persoal. Non deben esquecerse as notables aportacións ideolóxicas doutros persoeiros do réxime (Eckart, Hess ou Himmler, por citar a algúns dos máis coñecidos); pero sobretodo, non podemos ignorar que o ideario nazi foi asumido, con distintos graos de adhesión, polo conxunto dunha sociedade. Por todo isto, coido que suxerir que o III Reich non podería sobrevivir ao que o historiador Florentino Rodao cualifica no prólogo do cuarto tomo (Planeta, 2000) como unha simple "ironía do destino" é pouco menos que unha inxenuidade.

Orabén, que a elección desa premisa conduza a un resultado simplificador non impide que resulte narrativamente interesante. Pola contra, estamos ante un perfecto macguffin que, en combinación con sucesivas eleccións argumentais, permítennle a Tezuka construir unha intriga política repleta de acción e dramatismo. De ser éste o seu propósito atopariamos un explicación para aspectos tan obxectables como o facer da casualidade un motor esencial do relato ou a súa teimosía por presentar os conflitos derivados do belicismo, a xenofobia e o racismo nazis coma unha cuestión privada. Fronte ao carácter impersoal de toda confrontación bélica, nas que os soldados matan e morren por un designio político alleo e superior a eles, os actores de Adolf gardan entre si vínculos persoais, de xeito que a súa confrontación se traslada dende público ata o privado. Así, por exemplo, cando o nazi en formación Adolf Kauffmann debe asasinar a un fato de xudíos para demostrar o seu compromiso co führer, a súa primeira vítima non é un xudeu calquera, o cal xa sería sobradamente atroz, senón o pai do seu amigo Adolf Kamil que, para máis señas, acaba de chegar a Alemania dende Xapón. Como se explica? Casualidade casualidosa. Outro exemplo, Kauffmann é enviado de Alemania a Xapón na procura de Sohei Toge, o home que supostamente posúe os documentos que proban a orixe xudía de Hitler; ao chegar á súa casa, Kauffmann descobre que o tal Toge... acaba de casar coa súa nai! Casualidade casualidosa outra volta. Facendo de cada confrontación unha cuestión persoal, Tezuka constrúe un texto no que o folletinesco prevalece sobre o histórico e no que a Guerra Mundial deixa de ser a cuestión esencial a desentrañar para converterse nunha mera paisaxe.

Dito iso, non teño problema en recoñecer que Adolf reúne outros moitos valores que teñen sido acertadamente salientados pola crítica. Non pode obviarse a intelixencia con que o autor artella un argumento extenso, que se prolonga no tempo e no que o protagonismo se divide a partes case iguais entre un elenco de personaxes considerablemente amplo; tampouco a paciencia e o sentido do ritmo dun Tezuka que desenvolve simultaneamente varias liñas narrativas a partires dun inicio en contrapunto e cara unha resolución coherente e sen cabos soltos.

Mención aparte merece o aspecto gráfico, no que o mestre xaponés se reafirma no seu peculiar estilo aínda cando a súa idoneidade para este relato podería resultar discutible, dada a tendencia á deformación expresionista, a caricatura e a un acabado de apariencia infantil do Tezuka ilustrador, en contraste coa solemnidade do argumento e os momentos de alta intensidade dramática do mesmo. Porén, o que o grafismo de Adolf demostra é precisamente que esa suposta disonancia carece de importancia cando o debuxante conta coa habelencia narrativa necesaria para soster o relato. A riqueza de recursos, a perfecta posta en páxina e a consistencia dun acabado que é resultado de décadas de experiencia no medio abondan para dotar o narrado da necesaria dose de credibilidade por riba de calquera outra consideración formal.

Historia de Cyann

2011-09-25T13:46:00.001+02:00

A Historia de Cyann, saga en curso a cargo de Claude Lacroix e François Bourgeon, ten un extenso prólogo no seu primeiro álbum, A fontana e a sonda (Norma, 1995), no que se presentan os protagonistas do ciclo e se define o seu contexto, unha civilización futurista cuxa cultura se constrúe a partir do carácter sagrado da auga. Cyann móstrasenos coma unha moza individualista e indisciplinada que recibe unha encomenda relacionada coa súa condición de herdeira da dinastía gobernante, dando lugar á clásica encrucillada entre desexo e deber.

Bourgeon e Lacroix esquivan a que sería a enésima revisitación dun argumento tan clásico coma o camiño do heroe (a viaxe na que o protagonista consuma a súa misión e cumpre o seu destino) plantexando cada álbum coma unha disgresión do precedente. A viaxe de Cyann terá lugar pero seguindo un roteiro que non só non será o incialmente previsto, senón que vai mudando despois de cada estación. Así, o segundo álbum da saga, As seis estacións en Ilo (Norma, 1997) parte dun erro de cálculo no primeiro grande desprazamento para desviar o curso do relato dende o seu previsible itinerario inicial cara unha extensa persecusión entre dous enormes vehículos por un planeta descoñecido que lles vale aos autores para liquidar (metafóricamente) a práticamente todos os secundarios herdados da entrega anterior.

O terceiro álbum, Aïeïa de Aldaal (Norma, 2005) fai, en moitos sentidos, tabula rasa. Propón un novo mundo, coas súas novas reglas, e unha secundaria cuxa dialéctica coa protagonista marcará o desenvolvemento do relato. E mais outra vez, ese novo escenario e os seus personaxes pasan ao esquecemento no álbum seguinte, As cores de Marcade (Norma, 2008), ambientado nun outro mundo rexido por unha caste de capitalismo exacerbado, no que non hai lugar para a intimidade e toda interacción persoal ten significado económico. É a primeira vez en toda a saga na que atopamos unha certa vontade de facer metáfora social, aínda que imaxinamos que tamén este escenario pasará ao arquivo nunha eventual continuación.

Os continuos cambios de dirección sen que se enxergue un camiño narrativo declarado invitan a crer que a improvisación e as apetencias do momento priman sobre calquera planificación previa. Malia iso, a lectura destes álbums paga a pena aínda que só sexa para contemplar o magnífico labor escenográfico dun Bourgeon que crea paisaxes, construcións e maquinarias, flora e fauna, vestiarios e caracterizacións, cunha facilidade enganosa e que non desaproveita ningunha oportunidade de ofrecer ao lector mostras do seu asoballante dominio gráfico.

Hellboy o la tematización del terror

2011-09-17T19:29:00.003+02:00

"Asistimos, así pues, a un fenómeno que excede el guiño casual o la adaptación literal. Hellboy se construye como un texto hipercodificado, un vastísimo collage que incorpora gran parte de las tradiciones que componen el género terrorífico. (...) Es difícil (o imposible) interpretar Hellboy como una obra que se refiera de alguna manera a lo que conocemos como realidad; por el contrario, es la ficción, concretamente la ficción terrorífica, sobre lo que Hellboy se vuelca, haciendo del género mismo su contenido esencial, esto es, tematizándolo."

Estes días, por causas que tampouco podo dicir que sexan alleas á miña vontade, teño pouco tempo para ler e menos aínda para escribir, polo que, para que este blog non perda un ritmo que xa é de seu bastante sincopado, recupero un artigo escrito para o especial sobre o xénero terrorífico da revista dixital Ábrete Libro: Hellboy o la tematización del terror.

Ex Machina: Fin de mandato

2011-09-09T17:36:00.001+02:00

Diciamos respecto das últimas entregas de Ex Machina que parecía que Brian K. Vaughan parara as máquinas (si, é un xogo de palabras), introducindo capítulos autoconclusivos pouco trascendentes e postergando calquera avance na resolución das cuestións fundamentais da trama. O panorama cambia e moito neste Fin de mandato (Norma, 2011), décimo e derradeiro tomo da cabeceira no que atopamos acción, revelacións sorprendentes e acontecementos que se suceden a ritmo de vértixe ata chegar a un peche pirotécnico. Mais non podemos pasar por alto que na súa procura dun final epatante, Vaughan sacrifica a coherencia do seu propio relato, amosando unha faciana dos seus personaxes (nomeadamente do protagonista) que, non sendo totalmente incompatible co acontecido anteriormente, deberían ter sido precedida dalgunha pista previa. Non habéndoa, diríase que ou ben estamos fronte a un final improvisado, ou ben o guionista incumpriu o pacto implícito co lector, negándolle calquera oportunidade de interpretar a trama acaídamente ata a revelación final.

Esta conclusión confirma a idea que ata agora nos formáramos de Vaughan, non só a través desta serie senón tamén da igualmente concluída Y o último home. Os seus puntos fortes como guionista parecen claros: sabe plantexar argumentos interesantes, escribe diálogos con enxeño e domina os mecanismos de sorpresa ao lector, tanto nos cliffhangers coma nos tramos finais das obras que escrebe. Mais non é menos obvia a eiva fundamental da súa escrita: a súa dificultade para dar consistencia aos relatos longos, para soster un relato no tempo mantendo a coherencia e o interese do mesmo. Non é no plantexamento nin na resolución, senón no percorrido onde Vaughan falla. Unha mágoa xa que, a nada que mellorara neste aspecto, as súas series estarían entre as propostas máis sólidas do cómic comercial nortemericano.

No que atinxe Tony Harris, poco que engadir ao que vimos sostendo dende que deixou establecida a súa liña gráfica para este cómic nos primeiros números da serie. O seu demostrado talento tropeza unha e outra vez con esa teima por seguir un patrón realista de inspiración fotográfica que desnaturaliza o seu debuxo. O estatismo das figuras e o histrionismo das faccións parecen males tan evitables coma o abuso de certos efectos de separado entre personaxes e fondos. No lado positivo, o ter dotado á cabeceira dunha imaxe de seu, nos interiores mais tamén nas capas, que foi mantida nos escasos números que non debuxou el e si o moito máis natural John Paul Leon.

Barsowia 16

2011-09-08T07:10:00.001+02:00

O colectivo Polaqia vén de anunciar a súa propia disolución. De aquí a final de ano sucederanse diversos actos de despedida, comezando pola publicación do Barsowia #16 (Polaqia, 2011), unha exposición e supoñemos tamén que algún que outro party. Penso que, a pouco que se coñeza o labor desenvolvido polo colectivo nestes dez anos de vida, a súa desaparición debe dar lugar necesariamente a unha certa tristura. Ao seu abeiro, na revista que lles serviu de altofalante, mais tamén a través doutras publicacións (números unitarios ou seriados, libros de bosquexos, pósters e carteis), atoparon unha oportunidade de se dar a coñecer un extenso número de artistas. A súa demostrada capacidade para dinamizar a escena galega (e mundial!) da BD traduciuse en resultados ben palpables, cómics editados e postos a disposición do lector.

Podemos entender que, en certo sentido, Polaqia morre de éxito: algúns dos seus integrantes son hoxe nomes ben coñecidos; outros, non sendo tan populares, foron atopando outras vías de publicación, en boa medida porque o panorama editorial mudou considerablemente nesta última década; ademais, ao contrario que en 2001, hai hoxe proxectos editoriais na terra que se van consolidando paseniño, o que supón unha modesta e paulatina ampliación das oportunidades de publicación. Sería unha inxenuidade dicir que o labor de Polaqia resulta redundante ou innecesario e que os artistas que hoxe queren publicar contan coas canles necesarias. Mais non é menos certo que o labor deste colectivo mostrou unha vía posible e eficaz, que ben pode servir de exemplo para quen se propoña obxectivos semellantes. Podería dicirse que Polaqia deixa o mund(iñ)o un chisco mellor que como o atopou. Non é pouco.

O que será derradeiro número da revista Barsowia, especial pola súa extensión, ofrece en síntese o mesmo que os que o antecederon, unha escolma de traballos breves de autores que só teñen en común unha difusa afinidade artística. O conxunto resulta, como sempre, coherente dentro da súa diversidade (ou viceversa). Os meus favoritos desta entrega? "Noite de rock" de Ana Galvañ, "O gran Bastian" de Luis Bustos (pode lerse aquí), "Pucho connection" de Alberto Guitián (máis info sobre a historieta aquí e aquí), "Mars blue" de Emma Ríos.

Barcelona, a ollada interior (I)

2011-09-07T08:29:00.000+02:00

Posto que a extensión das Paisaxes de papel está máis ou menos preestablecida, non son poucas as ocasións en que teño que levar a cabo unha selección entre os traballos inicialmente dispoñibles, xa que aludir a máis de cinco ou seis obras implica identificalas polo nome e o autor sen poder ir máis aló dunha breve pincelada acerca do seu contido. No caso de Barcelona, fíxoseme evidente axiña que, malia as súas desventaxas, resultaba preferible mencionar un número amplo de títulos a reducir o abundante, variado e rico material dispoñible a apenas media ducia de obras. E así, partindo do recente El invierno del dibujante e seguindo e coa historia editorial da cidade e as sucesivas xeracións de autores que foron xurdindo como fío condutor, aludo nesta columna a un considerable número de artistas e obras que, aínda así, pretende ser representativo antes que exhaustivo. Estou convencido de que todos eles merecerían unha atención máis demorada. Queda pendente unha segunda columna que recolla a imaxe da cidade na obra de autores internacionais. Velaí Barcelona, a ollada interior.

A imposible Patrulla X 1

2011-09-02T08:33:00.002+02:00

Panini reedita (2011) a etapa de Chris Claremont en X-Men nun voluminoso formato que contén máis de trinta episodios da primixenia cabeceira mutante (este primeiro tomo abrangue dende o mítico Giant Size X-Men #1 ata o Uncanny X-Men #121, máis un par de capítulos doutras cabeceiras), en tapa dura, cunha coidadosa tradución de Santiago García, ademais de varios artigos a cargo de Julián M. Clemente e algún outro extra (deseños preliminares, ilustracións dos autores). Trátase, xa que logo, dunha edición que combina respecto polo orixinal con vocación de permanencia e que parece responder a unha vontade de arquivar en condicións formais óptimas un extenso catálogo de comic-books que se contemplan hoxe coma clásicos no seu xénero.

Aínda que se trate de algo habitual no eido da BD (pénsese na reedición luxosa de tiras de prensa clásicas) e comprensible por varios motivos, atopo sempre algo de contraditorio neste tipo de edicións, que pretenden dar a unha obra unha perdurabilidade que nunca estivo entre as súas pretensións. Esta segunda Patrulla X, coma calquera tebeo superheroico do seu tempo, xurdiu coa finalidade de satisfacer a demanda inmediata, periódica, de acción e aventura dun lector esencialmente adolescente. Os seus autores non pretendían facer historia senón fidelizar ao maior número posible de lectores. Probablemente, o relevante non é que converteran a cabeceira nun supervendas que daría lugar a unha lucrativa franquicia, senón que o fixeran mediante unha proposta que renovaba a tradición do tebeo superheroico dentro das estreitas marxes nas que se movía o xénero naqueles anos. O contido desta reformulación, así como as claves do éxito (comercial e creativo) da obra teñen sido analizadas e expostas con acerto en diversos lugares: o replantexamento da cuestión mutante, a coidada caracterización dos personaxes, as sinerxias entre autores (neste tomo, sen ir máis lonxe, é moi notoria a reorientación da cabeceira por parte de Claremont tras a substitución de Dave Cockrum por John Byrne no debuxo), etc.

No canto de reincidir nesa análise, prefiro sinalar estes cómics como parte significativa da miña formación como lector e auténtico tesouro perdido da miña adolescencia. Pertencendo á xeración Fórum, lectores que accedimos ao tebeo norteamericano cando Planeta acadou os dereitos de Marvel, cóntome entre aqueles que vivimos con resignación a decisión desta editorial, probablemente lóxica no seu contexto, de pasar do Giant Size X-Men #1 ao Uncanny X-Men #138, obviando os capítulos que xa publicaran en España Vértice e Surco. A procura destes números vellos de dúas editoriais xa extintas por puntos de venda de segunda man (rastros e librarías ordinarias que trocaban cómics por un peso) converteuse nunha misión vital, sostida no tempo. O achado dalgún número solto, cando a teimosía coincidía coa fortuna, traía consigo unha ledicia inmensa. O tebeo en cuestión era minuciosamente escrutado, as cronoloxías coidadosamente restablecidas, os ocos completados mediante conxecturas. Aínda que estas pequenas victorias eran celebradas como triunfos da vontade, o obxectivo final, a perfecta restauración cronolóxca do ciclo completo, era claramente inalcanzable.

Por iso un pensa, con indiscutible tendenciosidade xeracional, que os mozos que hoxe se queixan das esixencias do coleccionismo non saben realmente do que falan. Aqueles si eran tempos duros, devecendo por uns cómics lamentablemente editados, sen Internet, sen apenas vías de contacto con outros afeccionados, sen puntos de venda correctamente provistos ou informados. E por iso resulta imposible ler hoxe estes cómics, reeditados nas condicións sinaladas, sen deixarse vencer pola nostalxia. Confirmar algunhas das impresións formadas entón (a habilidade de Claremont na introdución de subtramas, a vizosidade creativa de Cockrum, a modernidade de Byrne), descubrir neles detalles que no seu día, pola falta de visión de conxunto ou pola irregular cadencia lectora, pasaran desapercibidos. E simplemente, reencontrarse con páxinas, personaxes, autores, trazos, liñas, diálogos e sucesos que un coñece e que forman parte da paisaxe da súa mocedade.

Planetary

2011-08-23T07:03:00.009+02:00

Entre 1998 e 1999 viron a luz dúas cabeceiras esenciais na produción de Warren Ellis e cuxo ascendente no cómic comercial norteamericano merece pouca discusión, The Authority e Planetary. Coa primeira, continuadora da tradición máis heterodoxa do tebeo superheroico, propuxo unha actualización dos códigos do xénero nunha dirección (hiperreal, maximalista, moralmente ambigua) que, reinterpretada por autores como Mark Millar e Ed Brubaker, chegaría a contaminar hoxe boa parte do mainstream superheroico. Á segunda referiríase explícitamente o propio Ellis coma “un tebeo de superheroes”, afirmación que non ten sentido negar pero que si merece algúns matices.

Hai en Planetary un substrato superheroico evidente: a estrutura do relato, tanto no nível macro (as dúas grandes liñas argumentais, debulladas sucesivamente) como micro (cada episodio), axéitase ás formas do tebeo de heroes enmascarados; a caracterización do trío protagonista (habilidades, uniformes, reparto de roles) é un espello claro dos supergrupos de tebeo; moitas das referencias que contén o texto implican a heroes de cómic; a obra, en definitiva, diríxese a un lector coñecedor da mitoloxía superheroica, cando non consumidor directo e actual do xénero. Porén, cómpre engadir que Planetary participa da menos superheroica das tradicións superheroicas. Non é casual que do extenso catálogo de citas e chiscadelas que a obra incorpora, a referencia máis presente e relevante en termos do relato sexa precisamente a que constitúen os 4 Fantásticos, familia de aventureiros antes que grupo superheroico que, para máis señas, xurdiu como recreación doutros personaxes tamén coherentes co imaxinario de Planetary, os Challengers of the Unknown.

Os membros de Planetary serían, na definición que o propio relato recolle, arqueólogos do descoñecido, investigadores que pretenden descubrir a historia secreta do mundo, é dicir, aqueles aspectos marabillosos (máxicos, fantásticos, científicos) do noso planeta dos que a maioría da humanidade non ten coñecemento. A súa procura énos relatada en termos de aproximación a diferentes manifestacións da cultura popular, dende as grandes bestas do cinema xaponés ao relato de espionaxe, pasando polo pulp, Julio Verne, o tebeo de superheroes, o Hong Kong cinema ou o relato de ciencia ficción. A resolución do siloxismo parece doada: a cultura popular do século XX conforma un auténtico catálogo das marabillas, unha visión do mundo que desafía calquera límite e que se nutre da imaxinación e da creatividade de autores escasamente recoñecidos, cando non esquecidos ou anónimos.

A recente reedición en tomos a cargo de Norma recolle os 28 capítulos da cabeceira repartidos en dous tomos. O primeiro (2° Ed., 2010) abrangue os 12 primeiros números, nos que o leit motiv fundamental é a revelación da identidade do cuarto membro de Planetary, aquel (ou aquela) que dirixe a organización dende as sombras. Esta primeira etapa caracterízase pola considerable autonomía dos capítulos, cada un deles adicado a unha faceta da cultura popular, aspecto éste especialmente subliñado polas cubertas, e autoconclusivo no esencial, aínda que con dosificadas informacións acerca da cuestión do “cuarto membro”. Ellis sobrevoa o que podería ter sido unha simple acumulación de préstamos e referencias para debullar un imaxinativo inventario de xéneros de ficción presentados segundo os seus códigos narrativos, perfectamente capturados na faceta gráfica por un John Cassaday que se situaría en primeira liña de popularidade tras este traballo e polas cores dunha Laura Depuy cuxo labor sería merecidamente premiado. No tramo final deste primeiro acto Ellis recupera as pingas de información con que fora salferindo o relato, resolvendo o misterio con elegancia.

Aínda manténdose, o xogo referencial perde forza na segunda etapa da cabeceira, recollida nun segundo tomo (Norma, 2010). Ellis concédelle maior relevancia á narración principal, centrada na confrontación entre Planetary e os seus adversarios, os aludidos como “os catro viaxeiros”, así como á revelación do pasado dos principais actores. O escritor consegue manter o sentido de marabilla dos capítulos anteriores e conducir a trama a unha conclusión que non só non desmerece respecto a todo o traxecto previo, senón que chega a resultar sorprendente polo seu inxenuo optimismo.

Aínda habería un terceiro tomo, o editado baixo o título Mundos cruzados (Norma, 2008), que recolle os tres crossovers nos que Ellis implicou á súa creación. O primeiro, debuxado por Phil Jiménez, parecería o menos suxeito á lóxica comercial que xustifica estes cruces, ao unir nunha mesma historia a Planetary e The Authority, dúas creacións simultáneas de Ellis que ademais comparten universo. Porén, a aventura que protagonizan, centrada na figura e obra de H.P. Lovecraft, carece de forza. O mesmo acontece co segundo, debuxado por Jerry Ordway e coa trinidade de DC (Superman, Batman e Wonder Woman) como protagonistas. Si merece unha lectura o derradeiro cruce que contén este volume, debuxado de novo por John Cassaday e que reúne aos tres membros de Planetary con Batman, nun sinxelo relato baseado nas mutacións que ao longo do tempo sufriu a figura do Home Morcego, elevado agora á condición de icona da cultura popular.

Final menor para unha obra maior, unha ollada sobre o século XX que é xa un dos cómics máis relevantes do século XXI.

Entradas relacionadas – Warren Ellis
The Authority 1
Desolation Jones: Made in England
Ocean
Global frequency

Entradas relacionadas – John Cassaday
Son lexión
Astonishing X-Men: O don
Astonishing X-Men: Perigoso
Astonishing X-Men: Esgazada
Astonishing X-Men: Imparable

Ibicus, las muchas vidas de Simeón Nevzorof

2011-08-22T07:06:00.001+02:00

"(...) Rabaté no parece interesado en hacer de Nevzorof una figura agradable. Por el contrario, lo que se nos muestra es un hombrecillo soberbio, pretencioso, egoísta y mezquino. El alto concepto que demuestra tener de sí mismo le hace parecer ridículo; su frialdad emocional le lleva entablar relaciones (sentimentales, de amistad) en las que nunca se compromete realmente y que interrumpe cuando le conviene; su cobardía resulta, en distintos momentos, manifiesta. ¿Es menor la injusticia de la guerra cuando quien la padece no es un ser bondadoso? ¿Es posible que la falta de valores de Nevzorof esté relacionada con su capacidad para sobrevivir? Esas parecen ser algunas de las encrucijadas en las que Rabaté intenta situar al lector sin ofrecerle una respuesta clara."

Anaco de Las muchas vidas de Siméon Nevzorof, texto sobre Ibicus de Pascal Rabaté escrito para o monográfico sobre Rusia da Revista Ábrete Libro.

Superman: As historias de Alan Moore

2011-08-07T08:43:00.010+02:00

O volume Superman: as historias de Alan Moore (Planeta, 2008) recolle, como o seu nome indica, os relatos protagonizados polo Home de Aceiro que escribiu o autor de Watchmen, apenas tres historias repartidas en catro cómics, todos eles do ano 1985. A coincidencia na data non é casual, como se nos indica en varios dos textos que acompañan a edición. Ante a inminencia das Crises de Wolfman e Pérez, DC entendeu que Moore, daquela só o brillante guionista de A Cousa do Pantano, era a persoa axeitada para poñer fin a unha liña de continuidade que se había de extinguir.

A primeira das historias que escribiu Moore, contando con Dave Gibbons nos lapis, foi a correspondente ao Anual número 11 do personaxe. Se algo chama a atención desta aventura é a caracterización luminosa, totalmente canónica, do kryptoniano, a cargo dos mesmos autores que o ano seguinte ofrecerían en Watchmen unha visión sórdida e desmitificadora dos superheroes. Moore parte dunha premisa argumental propia dun relato da Silver Age (Wonder Woman, Batman e Robin lévanlle a Superman un agasallo polo seu aniversario) para enfrontar ao Home de Aceiro con Mongul, liorta que se sustanciaría no plano interior do superheroe e que desembocaría, no que supón unha constante nos achegamentos de Moore a Superman, nunha reflexión sobre a razón de ser do personaxe, a súa orixe, a súa historia, o papel que lle corresponde.

O relato principal do tomo sería o que vén a seguir, o coñecido Que foi do home do mañá?, dividido en dúas partes que porían fin a senllas cabeceiras do personaxe (Superman e Action Comics) antes do seu relanzamento nunha nova serie, a célebre The Man of Steel de John Byrne. Moore propón unha derradeira aventura de Superman que formalmente se insire na continuidade do personaxe, por máis que lembre a esas aventuras dos anos 50 e 60 que se esquecían dun mes para outro. Nun relato de ton melancólico e debuxado polo artista que canonizaría a imaxe do personaxe durante décadas, Curt Swan, Moore situaba ao Home de Aceiro na encrucillada dun cambio de época. Algúns dos máis estrafalarios e inofensivos adversarios de antano (Bizarro, o Bromista, o Xogueteiro) reaparecían en versións violentas, potencialmente asasinas. O ataque definitivo viña das tradicionais némeses de Superman, Lex Luthor e Brainiac, aínda que finalmente se demostraba que quen estaba detrás da conspiración (penso que non estrago nada revelando este dato, estamos a falar dun cómic que ten máis de 25 anos) era o estrafalario Mxyzptlk, personificación a tradición máis inxenua do tebeo de Superman, un concepto de vilán e de aventura superheroica que a mediados dos 80 estaban totalmente desfasados. A transformación deste anano interdimensional tocado con borsalino nunha figura máis acorde cos tempos suxire o cambio de paradigma que supostamente sairía das Crises, aínda que, pasados os anos, pode interpretarse máis acaídamente como unha anticipación do que acontecería nos 90, anos nos que o tebeo superheroico sufriu un andazo violento e infantiloide, con viláns reconvertidos en máquinas de matar e heroes que esquecían os seus sempiternos principios morais. Paradoxalmente, a orixe desta deleiba non estaría nas Crises, senón nunha mala dixestión de Watchmen e outras obras como The Dark Knight returns.

O tomo péchase cunha aventura publicada na cabeceira DC Comics presents, ilustrada por Rick Veitch e na que o Home de Aceiro comparte protagonismo coa Cousa do Pantano. Pouco que salientar, agás a volta de Moore ao personaxe co que se deu a coñecer nos USA e a repetición da visión introspectiva do kryptoniano.

A produción de Moore con Superman como protagonista é, xa que logo, curta e non especialmente significativa, sobretodo no contexto da obra do de Northampton. Orabén, quen queira coñecer máis fondamente as ideas do autor de Watchmen sobre o Home de Aceiro só ten que achegarse a Supreme, onde diseccionaría vagarosamente todos e cada un dos elementos que conforman o imaxinario desta icona do século XX.

O heroe 1

2011-07-31T08:43:00.014+02:00

Pouco se pode engadir ao moito que se ten escrito sobre O heroe (Astiberri, 2011), o novo traballo dun David Rubín que artella unha reflexión sobre a figura do heroe a partires da revisión do arquetipo heroico por excelencia, Heracles. Existe un consenso xeral respecto do salto cualitativo que esta obra supón na traxectoria do autor ourensán, así coma unha ampla coincidencia verbo das súas virtudes.

A primeira e máis obvia diferencia entre esta obra e as que a precederon é a súa extensión. O demostrado talento de Rubín para a narración breve enfronta agora a proba que supón elaborar un macrorrelato que ten neste tomo de máis de 200 páxinas só a súa primeira parte. O artista supera claramente o reto, sostendo un ritmo narrativo envexable ao longo de todo o volume, ritmo que se ve favorecido por unha estrutura marcadamente episódica na que se seguen as célebres probas que debeu confrontar o heroe grego. Non se trata de valorar máis estre traballo pola súa maior extensión (a complexidade que implica a construción dun relato breve non é en absoluto desprezable), senón de constatar o risco que asume o autor nun terreo apenas explorado por el e o espirito de superación que está detrás desa decisión.

Chama tamén a atención o uso das cores, recurso que o autor ourensán empregara xa puntualmente en traballos previos, mais ao que nunca concedera o protagonismo que acada nesta obra. Nin o lector menos atento poderá obviar o festival cromático que abrolla das páxinas de O heroe. Cada capítulo ten as súas propias tonalidades, sempre intensas, básicas, nunca naturalistas, acentuando o sentido de espectáculo e a condición fantástica do narrado. Toda unha catarse de luces que contrasta co sobrio branco e negro que predominara na obra previa do autor.

Pero por riba de todo, deslumbra o talento narrativo dun Rubín que desprega un catálogo de recursos tan amplo que ata poderiamos considerar excesivo se non resultase, ao tempo, plenamente funcional. Cada episodio ten a súa feitura, cada páxina semella ser resultado dunha coidada planificación, alternando composicións simétricas con cadriños asimétricos, páxinas a splash e dobre splash con planos detalle, incorporando lances mudos ou case mudos, empregando onomatopeas coma marco… Curiosa tamén a facilidade coa que Rubín condensa influenzas variadas e dispares nun estilo persoal e coherente: tansicións que lembran a Miller, acenos propios do manga, perspectivas estilo Kirby, planos cinematográficos, expresividade cartoon…

A obra válenos tanto para constatar a facilidade con que poden traerse á actualidade os mitos gregos como para disfrutar cun Rubín que leva un paso máis aló os lugares comúns da súa propia obra. O ourensán debe confrontar agora un novo reto, o de poñer fin a este traballo sen defraudar as altas expectativas que xurden da primeira entrega.

Entradas relacionadas
O circo do desalento
Uxío Novoneyra: A voz herdada
Corazón de tormentas

¡No pasarán!

2011-07-27T08:28:00.007+02:00

Comparando a triloxía ¡No pasarán! (Norma, 2000-2008), última aventura protagonizada polo momento por Max Fridman, con Rapsodia húngara (Norma, 1984) ou A porta de Oriente (Norma, 2000), primeiros álbums do personaxe, constátase o pouco que evolucionaron no intervalo os plantexamentos de Vittorio Giardino, tanto no argumental coma no gráfico. Pode pensarse que esta sintonía responde á vontade de manter unha certa homoxeneidade dentro da mesma serie, mais se extendemos a comparación a outras obras do mesmo autor apenas atoparemos diferencias notables. Coido que se podemos considerar a Giardino un clásico da BD europea non é tanto por ter acadado esa condición canto pola súa propia elección artística.

Giardino creou a principios dos anos 80 o personaxe de Max Fridman, un espía retirado (aínda que voltará a exercer reiteradamente) que non encaixa nos patróns propios dos heroes de acción contemporáneos. Viúvo e cunha filla a cargo, Fridman non é novo nin guapo, senón maduro e atractivo; aínda que conserva certa afouteza amosa prudencia antes que temeridade e treme compulsivamente cando oe explosións. Conserva os seus altos ideais, mais a súa experiencia lévao a un pesimismo que non chega a transformarse en ironía ou cinismo. Fridman é un heroe triste, cansado. Reiteradamente e con acerto tense sinalado a obra de escritores como John Le Carre, Graham Greene ou mesmo Joseph Conrad coma os referentes máis obvios da serie e o personaxe.

O significativo non é tanto que Giardino decidira ambientar ás súas tramas de espionaxe no período de entreguerras, senón que ignorara a evolución que experimentou o xénero tras a Segunda Guerra Mundial. A división do mundo en dous grandes bloques e a posterior Guerra Fría trouxeron consigo un novo discurso nas ficcións de espionaxe, máis cínico e descrido, cando non abertamente lúdico, coma no caso de James Bond. Nada diso podemos atopar nas aventuras de Fridman, nin unha pinga de ironía, nin unha concesión materialista. En cada novo episodio, o espía francés constata a inviabilidade do seu idealismo no mundo real, mais en ningún momento renega dos seus principios. Ao contrario, estes son sempre o motor que anima as súas accións.

Algo semellante acontece apartado gráfico. Adoita salientarse en Giardino o seu exquisito dominio da figura humana, o seu talento para a ambientación, sólidamente documentada sempre, a delicadeza do seu trazo, a viveza das súas cores, a súa proximidade á liña clara; mais non resulta tan frecuente que se mencione tamén a súa sobriedade narrativa. O Giardino debuxante non semella ter outras aspiracións que maximizar a funcionalidade do seu debuxo e invisibilizar todo artificio narrativo, coma se o protagonismo do aspecto gráfico sobre o argumental fose unha mostra de vaidade. Este ascetismo tradúcese nunha sucesión de pranchas de xeometría sempre regular, previsibles, mesmo monótonas. E tamén diáfanas, inobxectables.

É dicir, na construción das tramas, na elaboración de personaxes, na elección de referentes e tamén na execución gráfica, Giardino non amosa ningunha vontade non xa de vangarda ou experimental, senón sequera de resultar actual, senón que opta por un deliberado clasicismo.

En ¡No pasarán!, Fridman abandona a súa gaiola dourada en Suiza para enfrontar unha nova misión, de novo altruista, en España, no tramo final da Guerra Civil. Mais outra vez, mostrarase heroico e vulnerable, cabaleiroso, leal; e mais outra vez, será derrotado pola deleiba dos acontecementos, regresando ao seu exilio sen cambiar o mundo e sen que o mundo o cambie.

Para rematar, velaí un magnífico artículo de Ricardo Vigueras sobre o Fridman de Giardino en Tebeosfera.

Entradas relacionadas
Sam Pezzo
Jonas Fink

Young liars

2011-07-26T08:24:00.001+02:00

Young liars (Planeta, 2011) é, na superficie, unha historia de rock’n’roll, con aspirantes a estrelas musicais, amores arroutados, groupies, sexo, drogas e destrución; mais é tamén unha historia de conspiracións delirantes, con arañas marcianas, pallasos asasinos e ananos castradores. David Lapham advirte axiña ao lector de que non será posible abandonarse a unha lectura distendida. Estamos perante un relato requintado e caótico, con continuos saltos temporais, incoherente, no que as identidades fluctúan e ningún acontecemento (nin a morte dos personaxes) é definitivo. Diríase que o autor reclama do lector complicidade e un voto de confianza para recoñecer o patrón que se repite, a melodía oculta entre tanta distorsión. Lapham executa un tema punk-rock, anárquico e ruidoso, pero a duración (dezaoito capítulos) é máis propia de rock sinfónico. Ao final, o que de verdade fai falta é paciencia, resistencia e unha auténtica contención dos instintos para non deixar o concerto pola metade. A crítica acolleu este traballo con frialdade cando non con escepticismo. E non me sorprende.

Jazz Maynard: Unha triloxía barcelonesa

2011-07-18T17:06:00.000+02:00

O escritor Raule e o debuxante Roger Ibáñez acadaron o éxito, tras moitos anos traballando xuntos, con Jazz Maynard (Diábolo, 2007-2009) unha obra que destaca pola enganosa simplicidade da súa proposta. Non parece ser outra a intención dos autores que a de ofrecer un relato de acción con tintes de xénero negro ambientada no Raval barcelonés, a partir dun guión áxil e directo e cunha perfecta execución gráfica. Mais a absoluta sintonía entre os autores, o control do ritmo narrativo, a coidadísima ambientación ou o perfecto deseño do guión, que administra acción e pausa, concede tempo a secundarios e canaliza as tramas de apoio (relacións familiares, de amizade, sentimentais entre os protagonistas), elevan o resultado final ata convertilo nun traballo dunha solidez indiscutible. A obra, por outra banda, resulta coherente coa traxectoria previa dos autores, que xa ensaiaran o relato de acción no lonxano Hole 'n' Virgin (Amaníaco, 2002) e que agora presentan mesturado co ton melancólico e intimista propio doutros traballos anteriores coma Cabos sueltos (Amaníaco, 2003) ou Vidas al contraluz (Diábolo, 2006).

Fiel ao seu peculiar rexistro gráfico, Roger redondea o seu traballo cunha paleta de cores na que predomina o ocre, subliñando a carga melancólica do relato e facendo a edición orixinal en tres álbums a cor preferible ao integral que compila esta primeira triloxía en branco e negro. Mención especial para a resolución das escenas de acción, cargadas de forza e dinamismo e, ao tempo, perfectamente intelixibles. Curioso e eficaz tamén o seu xeito de combinar viñetas cargadas de liñas cinéticas con outras nas que prescinde das mesmas, provocando unha sensación de cámara lenta.

Un dos aspectos máis interesantes deste traballo é a recreación de Barcelona, e sobranceiramente do barrio do Raval, como territorio mítico, a Ítaca á que regresa o protagonista tras anos de exilio. Engadindo ao referente real unha serie de elementos ficticios, Raule e Roger constrúen un escenario recoñecible e dotado da súa propia carga emocional, mais no que ten tamén cabida unha certa desmesura argumental: kingpins, samuráis, ladróns hipertecnoloxizados... Esas pingas de extravagancia sinalan un distanciamento da realidade que está presente en todo o relato. Todo é un conto, con bos e malos, tiros, puñadas e tensión sexual non resolta.

A Cousa do Pantano 2

2011-07-13T07:05:00.004+02:00

Este segundo tomo recompilatorio da Cousa o Pantano de Alan Moore (Planeta, 2011) contén a saga Gótico americano, nome co que posteriormente se coñecería a un conxunto de capítulos nos que o escritor británico engade aos argumentos da cabeceira unha cadea de subtextos cos que aporta unha visión crítica da sociedade estadounidense: modelo enerxético e contaminación, racismo, sexismo, armamentismo... O pretexto é a viaxe da criatura verde por distintos lugares dos USA da man de John Constantine, creación de Moore cunha longa (e irregular) vida posterior e que nesta primeira aparición se nos presenta xa coma un personaxe enigmático e manipulador, ademáis de moi semellante a Sting. Supoño que debe entenderse como un acto de valentía que un artista estranxeiro e prácticamente debutante no mercado norteamericano opte por poñer a aquela sociedade diante das súas contradiccións, mais antes de acomodarnos no tópico do ianqui chauvinista e zoupón cómpre recoñecer que, alén das críticas que Moore puido recibir no momento, a súa obra gozou e goza do recoñecemento da crítica e do favor do público naquel país, o cal necesariamente revela unha certa capacidade autocrítica pola súa banda.

Coido que máis interesante que deternos no contido destas críticas é constatar canto de Moore hai naqueles argumentos, dada a presenza neles dalgúns elementos que o de Northampton recuperaría e desenvolvería posteriormente. Así, a explícita denuncia do sexismo que atopamos no célebre "A maldición" (capítulo 40) entronca directamente coa posición central, aínda que máis sutil, que ocupa a dialéctica de xénero en From hell, así como a crúa exposición das condicións de vida das mulleres de clase baixa na sociedade victoriana que contén esta obra, tal e como destacaba Ray Mescallado nun excelente artigo recollido no número 19 da revista U (1999). O debuxante Stephen Bissette láiase no limiar deste tomo de que a estrea do filme The company of wolves restoulle forza á escena da transformación de muller en lobo neste capítulo, que pretendía ser orixinal e impactante, mais coido que, nun caso de serendipia, as semellanzas sinalan na dirección correcta. E é que resulta doado establecer afinidades entre o argumento de Moore e a narrativa de Angela Carter, autora dos relatos nos que se basea a película ademais de coguionista da mesma, e en cuxa obra atopamos revisións de mitos e relatos fantásticos escritos dende unha perspectiva de xénero moi semellante á que atopamos neste episodio.

Por outra banda, a historia en dúas partes que recollen os capítulos 41 e 42, "Cambio sureño" e "Froitos estraños" respectivamente, baséase na idea de que certos acontecementos traumáticos deixan unha pegada emocional que fai que se proxecten cara adiante no tempo e sexan revividos unha e outra vez. O concepto, que Moore empregaría neste caso para tecer unha trama de implicacións raciais, estaría tamén no sustrato de From hell, obra na que os asasinatos de Jack o Destripador adquirirían unha dimensión ritual e unha finalidade trascendente, a de perpetuar o modelo de sociedade patriarcal. Estes sucesivos eventos conducirían a unha apoteose final, a do número 50, no que tería lugar unha apocalipse que anticipa a que anos máis tarde suporía o punto e final da magnífica serie Promethea, aínda que aquí plantexada e resolta dun xeito mais sinxelo que naquela.

Moore é quen de facer sentir a súa voz autorial aínda cando o seu traballo debe axustarse a diferentes limitacións, dende a estrutura clásica do cómic terrorífico (moi visible, por exemplo, no capítulo 45, inspirado na Winchester Mystery House) ata os macroeventos editoriais (como o crossover coa Crise do número 46), alterando a esencia do personaxe, reorientando a cabeceira e introducindo conceptos tan interesantes coma o do "verde" ou o parlamento das árbores.

Entradas relacionadas - A Cousa do Pantano
A Cousa do Pantano 1

Entradas relacionadas - Alan Moore

Promethea 1

Promethea 2
Promethea 3
Promethea 4
Promethea 5
The League of Extraordinary Gentlemen: Century 1910

Tom Strong 1

Tom Strong 2
Tom Strong 3

Tomorrow Stories 1

Tomorrow Stories 2
Tomorrow Stories 3
Top 10
Top 10: The Forty Niners
Terra Obscura 1
Terra Obscura 2
Lost Girls
O día do xuízo
Watchmen
WildC.A.T.S.
Wild Worlds

Deadman de Neal Adams

2011-07-07T07:38:00.002+02:00

Como recolle o texto introdutorio desta compilación (Planeta, 2007), detrás da creación do personaxe de Deadman está a intención de DC comics de darlle azos novos a unha cabeceira, Strange Adventures, que esmorecía vagarosamente. Falamos de finais dos anos 60, cando as antoloxías de historias de xénero (intriga, crime, terror, ciencia ficción, folletín) que agromaran nas décadas precedentes entraban en decadencia por causas diversas, nomeadamente o esgotamento das fórmulas que empregaban de xeito recorrente. Deadman, o novo personaxe, envolvía unha orixe sobrenatural nunha apariencia de superheroe, posibilitando uns argumentos que engadían ao leit motiv da cabeceira (o misterioso, o máxico, o macabro) elementos do xénero que naquel intre recuperara o favor popular, o dos heroes enmascarados.

Creado polo escritor Arnold Drake e o debuxante Carmino Infantino, o personaxe aparece frecuentemente vencellado a Neal Adams, artista que se faría cargo dos lapis do serial dende a súa segunda aparición e que mesmo escribiría algúns dos argumentos posteriores. Se algún interese ten hoxe a lectura daqueles números é precisamente o de contemplar as páxinas dun Adams que anunciaba un cambio de paradigma no debuxo superheroico. Acabado realista, composicións calculadas, viñetas asimétricas, perspectivas extremas, enfoques forzados, todo un desafío visual para un lector afeito a unha narrativa máis convencional. A súa influenza foi longa, como proba, por exemplo, a minuciosidade con que un Bill Sienkiewicz principiante imitaba o seu estilo nos primeiros números de Moon Kinght, case quince anos máis tarde.

Mais a forza do grafismo non se ve correspondida por uns argumentos pexados pola restricción de espazo e pola súa suxeción a unha estrutura repetitiva. O personaxe demostraría ter interese abondo para ser recuperado periódicamente como secundario, convidado ou mesmo protagonista das súas propias miniseries, aínda que nunca chegou a ser unha figura de primeira liña no seu universo editorial. Neal Adams seguiría medrando como artista ata se converter, a partir dos 70, nun dos ilustradores máis relevantes do tebeo norteamericano.

Lois Pereiro. Breve encontro

2011-07-05T07:04:00.000+02:00

Por segundo ano consecutivo, a produción editorial que rodea o Día das Letras Galegas vese enriquecida pola presenza dun cómic adicado á figura do autor galardoado. Se o ano pasado foi o moi notable Uxío Novoneyra: A voz herdada (Xunta de Galicia, 2010) de Kike Benlloch e David Rubín, este ano atopamos este Lois Pereiro. Breve encontro (Xunta de Galicia-Xerais, 2011) de Jacobo Fernández Serrano, significativamente subtitulado Un achegamento comiqueiro á biografía e á obra do poeta. A obra ten distribución comercial, o cal permite compatibilizar o loable propósito de fornecer con exemplares as bibliotecas, centros de ensino e demais institucións públicas coa posibilidade de que os lectores interesados o merquen.

Formalmente, Fernández opta por facer recoñecibles os personaxes sen someterse absolutamente á ditadura das semellanzas, ao que engade unha coidada posta en páxina, pulcra, ordenada. De aí pasa a construir un relato complexo, no que as vivencias do poeta aparecen mesturadas con extractos da súa propia obra ou mesmo coa traslación ao formato cómic dalgún anaco de entrevista. Non é pequeno o reto de acompañar con imaxes e traducir á linguaxe do tebeo textos tan traballados coma os versos de Lois, a súa Modesta proposición... ou mesmo fragmentos da correspondencia que se ten publicado como Conversa ultramarina. É na dificultade deses lances onde Fernández demostra sentido estético e versatilidade, ofrecendo solucións narrativas que non deixan de ser persoais, por máis que lembren a autores que van dende McCloud ou Mazzuchelli ata Max ou mesmo David B. A obra remata con Fernández fabulando sobre a vida ultraterrea dun Pereiro transformado xa en personaxe, deixando constancia dunha vontade de ir máis aló do puramente documental e buscar outra forma de verdade, a ficcional.

O tebeo de autor ten amosado recentemente unha querenza polo xénero biográfico e nese ronsel podemos situar esta obra, por máis que o seu contexto inmediato veña dado polo noso Día das Letras. Breve encontro sae a luz cando xa rematou o ano Pereiro (tan fértil, por certo), o cal probablemente lle restará visibilidade e difusión, mais estamos perante un traballo que se sostén por si só e cuxo interese trascende con moito a súa dimensión divulgativa. Un querería que un cómic coma este, que revela a presenza dun autor maduro e cunha voz definida, tivese unha oportunidade no noso sistema editorial sempre, con intervención pública ou non, co pretexto do Día das Letras ou sen el. Oxalá esteamos nese camiño.

Aldebarán e Betelgeuse

2011-06-28T06:58:00.002+02:00

Unha breve ollada ás páxinas destes dous volumes recopilatorios abonda para constatar a vistosidade dos debuxos de Leo (acrónimo de Luiz Eduardo de Oliveira): magníficas paisaxes, cores vibrantes, fascinantes deseños da flora e fauna dos dous planetas que lle dan o seu nome ás sagas e aos libros que as recollen. Mais é tras a lectura das obras cando se comprende que a grandiosidade das formas non desempeña unha función simplemente ornamental, senón que constitúe un elemento esencial do relato. Aldebarán (Planeta, 2008) e, máis claramente aínda, Betelgeuse (Planeta, 2009) son historias de colonización nas que o lector acompaña aos protagonistas na descuberta de territorios (de feito, planetas) novos. O sentido de marabilla dun e outros perante a beleza do descoñecido é o que xustifica a demora con que Leo deseña os escenarios e os seus habitantes, facendo do elemento gráfico un dos principais atractivos dos álbums. Pero non o único, xa que o autor brasileiro vai tecendo un longo relato que, no caso de Aldebarán, vai abalando dende unha fantasía con tintes ecoloxistas cara unha distopía política, ao que se engaden en Betelgeuse elementos de ficción científica, sempre a partir dunha narración na que o que predomina é a acción e a aventura. Sorprende, ademais, a demostración do pulso narrativo do autor: cada un dos volumes que mencionamos abrangue cinco álbums que foron publicados cunha cadencia aproximadamente anual, de xeito que a primeira entrega de Aldebarán (A catástrofe) viu a luz en 1990, mentres que o derradeiro álbum de Betelgeuse (O outro) data de 2005. Unha lectura conxunta demostra a minuciosidade con que foron construidos ambos ciclos narrativos, a regularidade do ritmo, a perfecta coherencia do conxunto. Hai xa un terceiro ciclo en marcha, Antares, do que só saiu polo de agora un álbum aínda inédito no noso país. Que siga e que o leamos.

Estambul e os misterios de Oriente

2011-06-23T07:31:00.001+02:00

Superadas estas semanas de febril actividade laboral, chega unha nova Paisaxe de papel, desta volta adicada a Estambul, tradicional punto de encontro entre Oriente e Occidente. Desberg e Marini, Dufaux e Miralles, Zentner e Pellejero, Giardino; todos eles, aínda que cos comprensibles matices, retrataron a cidade dende parámetros claramente occidentais, en ocasións próximos ao estereotipo: o exotismo, o misterio, a sensualidade... O Ibicus de Pascal Rabaté aporta un contrapunto interesante, se cadra por reflectir a ollada esteparia de Alekséi Tolstói. Bótase en falta a voz dos estambulitas. Todo aquí, Estambul e os misterios de Oriente.

O Escorpión

2011-06-22T07:12:00.001+02:00

Lin os dous primeiros álbums de O Escorpión, A marca do diaño (Norma, 2001) e O segredo do Papa (Norma, 2002), haberá catro ou cinco anos. A impresión que levei daquela foi que se trataba dunha cabeceira que apostaba explícitamente por reproducir os esquemas clásicos do relato de aventuras a través dun guión xeneroso en acción e dun acabado gráfico de atractivo indiscutible. Sen negar a eficacia da proposta, decidín que non era eu o lector ao que se dirixían os seus autores, Stephen Desberg e Enrico Marini. Iso si, lectores non deben de faltar, xa que a cabeceira vai xa pola novena entrega (con oito delas publicadas en España) máis un especial que se nutre de extras (deseños, bosquexos) non excesivamente valiosos e polo tanto dirixidos a seguidores incondicionais.

Achégome agora ao conxunto da obra publicada no noso país con intencións vicarias e recunco nas miñas impresións preliminares. A serie asume con sinceridade os seus presupostos lúdicos, adopta unha estrutura lineal, matizada por flashbacks introdutorios ao principio de cada nova entrega e ofrece ao lector equilibradas doses de acción, romance e intriga. Pouco importan os escasos matices con que e son definidos os personaxes, a teatral maldade do Cardeal/Papa Trebaldi, a inconsistente personalidade do Escorpión ou a súa previsible tirapuxa sentimental cos personaxes femininos, definidos apenas por contraste entre si, a unha en función da outra. O relevante é a renovación cíclica do espíritu aventureiro, o continuo plantexamento de retos, a constancia do pulso narrativo.

Dende o punto de vista gráfico, é unha obviedade destacar a espectacularidade do debuxo de Marini, artista dunha elegancia fácilmente apreciable. Chaman a atención, no negativo, algúns problemas nas perspectivas, especialmente nos primeiros tomos. Mais resulta igualmente salientable a forza icónica que imprime aos seus deseños, outorgándolle aos distintos personaxes unha imaxe inmediatamente recoñecible. Non é precisamente o Escorpión quen mellor exemplifica este rasgo, senón os personaxes secundarios: a cigana Mejai (de pel escura, vestida de cíngara, con frascos de veleno a colgar do seu cinto); Ansea Lata (rubia, de porte masculino, dotada de espada); ou o Capitán Rochnan e os seus monxes guerreiros (con capa e carapucha, teatralmente enmascarados). Os seus lapis representan Roma e o Vaticano con toda a súa grandiosidade e outro tanto pode dicirse das máis fugaces paisaxes de Estambul e a Capadocia. Non hai mellor publicidade para a cabeceira que contemplar o espectáculo colorista que recollen as súas páxinas.

Descoñezo cales son os plans dos autores para a serie. Intúo que unha prolongación excesiva podería perxudicar unha trama na que xa comeza a haber conspiracións bíblicas e (glups!) templarios. Mais entendo os motivos comerciais que poden aconsellar unha continuación que encaixa sen forzar excesivamente as premisas argumentais da obra. Se me permiten a obviedade, supoño que teremos Escorpión mentres os autores teñan historias que contar e os lectores queiran lelas.

Powers: Z

2011-05-26T08:11:00.003+02:00

Raúl López detalla no prólogo de Powers: Z (Panini, 2011) os motivos que xustificarían o relanzamento da cabeceira cun novo número 1 coincidindo con este arco argumental (falamos, obviamente, da edición norteamericana; aquí publicouse sempre por tomos); ningún realmente convincente. A serie experimentou un profundo cambio de enfoque con ocasión do seu traslado de Image a Marvel-Icon, feito que conlevou unha primeira renumeración comprensible, mais de aí en adiante todo transcorre polo mesmo camiño. É certo que o tomo anterior pechaba unha longa subtrama coa substitución dun personaxe tan relevante como Deena Pilgrim, mais non é menos certo que a súa saída é máis virtual que real e que xa a temos de volta no final desta nova entrega. Xa que logo, os motivos, se os hai, son externos á lóxica interna da serie e con toda probabilidade de natureza comercial.

Polo demais, neste volume Brian M. Bendis segue a encher os ocos do pasado de Brian Walker, cun argumento que introduce frafgmentos retrospectivos ambientados na Segunda Guerra Mundial, na que o hoxe policía loitou coma superheroe contra as potencias do Eixo no típico grupo seudo-JSA. Estamos perante un exercicio de retrocontinuidade non excesivamente referencial, no que, máis aló de reproducir a intervención dos superheroes no conflito, nin as figuras creadas son excesivamente icónicas nin o achegamento creativo se leva a cabo cos parámetros formais da época, solución ésta abundantemente explotada noutras cabeceiras. Pola contra, Michael Avon Oeming mantén o seu rexistro gráfico habitual tamén nas escenas que transcorren no pasado, probablemente porque o argumento, lonxe de incidir na inxenuidade nostálxica dos cómics daquela época, recunca na visión turbia e desmitificadora da figura superheroica.

O que comezou sendo un paseo noir polo patio traseiro das mitoloxías superheroicas rematou por converterse, case inadvertidamente, nun policíaco moito máis centrado nos personaxes protagonistas. A forza da proposta orixinal foi quedando polo camiño e aos creadores non lles quedan máis bazas que o atractivo de Walker e Pilgrim. Non se trata dun mal argumento, mais se cadra menos orixinal e ambicioso que o que deu sentido á cabeceira na súa orixe.

Entradas relacionadas
Powers: Para sempre

Powers: Lendas

Powers: Psicópata

Powers: Cósmico

Powers: Identidade secreta
Powers: Os 25 superheroes mortos máis molóns de todos os tempos

Penny Century

2011-05-24T08:17:00.000+02:00

A primeira das historias deste Penny Century (La Cúpula, 2011) ten coma protagonistas a dúas mulleres que soñan con seren campionas de loita libre, espectáculo que atopamos frecuentemente nas paisaxes que imaxina Jaime Hernández, e que éste retrata cunha elegancia non exenta de certo realismo. Velaí unha posible clave para explicar a complicada alquimia do autor, a súa capacidade para naturalizar e mostrar como fermoso o que a priori debería resultarnos estraño ou extravagante. Coma en obras anteriores, circulan polas páxinas deste volume, ademais das mencionadas loitadoras de wrestling, superheroínas, extraterrestres, homes con cornos, mulleres que minguan e medran..., seres estrafalarios cos que somos quen de empatizar pola mediación duns argumentos que abalan entre o folletinesco e a comedia teen. O difícil equilibrio entre o cotián e o raro está presente en toda a obra de Hernández, tamén aquí.

Coma en títulos precedentes (e posteriores), é esta unha obra de protagonismo coral, de relacións cruzadas e historias sen principio e final definidos. O personaxe de Penny Century ten unha certa preoponderancia, mais o nome do volume tampouco debe levar a engano, son as locas habituais, Maggie e Hopey, personaxes que o autor perfilou con agarimo durante anos, as que ocupan, máis outra vez, o centro do relato. E máis outra vez o autor preme as teclas que fan que as sintamos próximas, familiares, entrañables. É unha cuestión de amor, Hernández trata as súas creacións cun cariño que termina chegando ao lector. Axuda, e non pouco, o seu grafismo enganosamente sinxelo, versátil (ademais de no capítulo Vacacións de verán, o rexistro cartoon asoma aquí e acolá), elegante e candoroso. Unha peza máis da única obra (e obra única) do seu autor.

Entradas relacionadas
Locas 1
Locas 2
Locas 3
A educación de Hopey Glass

Partida de caza

2011-05-20T07:02:00.002+02:00

Pierre Christin e Enki Bilal escenificaban en As falanxes da orde negra (Norma, 2004) unha caste de confrontación final entre dous sistemas ideolóxicos, fascismo e esquerda libertaria, que o devir histórico abocaba á extinción. Os vellos fascistas erguíanse contra o modelo social europeo de finais do século XX (democracias burguesas, capitalismo máis ou menos limitado, Estados do Benestar...) con actos de violencia desesperada, conscientes da súa inutilidade; dábanse por aludidos e asumían a obriga de detelos un fato de ex-brigadistas, non menos desubicados (malia seren outras as apariencias) no novo contexto que os seus adversarios. O que pretendía ser un enfrontamento ideolóxico desembocaba nunha liorta persoal, un axuste de contas entre inimigos irreconciliables.

Christin e Bilal reúnense cinco anos máis tarde en Partida de caza (Norma, 2005), onde retratan a decadencia do bloque soviético. Publicada orixinalmente en 1983, é dicir, seis anos antes de caída do Muro, a obra relata a reunión dun grupo de dirixentes de distintas repúblicas da órbita soviética nun couto arredado da Europa do Leste para levar a cabo unha xornada de caza. Non estragamos nada se adiantamos que o que alí vai acontecer ten pouco que ver co lecer e moito con loitas intestinas polo poder. A cazata é, en definitiva, unha obvia metáfora da purga. Co seu retrato de varios persoeiros de diferentes estados comunistas, Christin e Bilal delimitan distintas posicións fronte ao chamado socialismo real, da ortodoxia militante ao oportunismo máis cínico, pasando por distintos graos pragmatismo e desafección crítica. Bilal, caracteriza os protagonistas coa dureza de trazo que o caracteriza, presentando un elenco de personaxes de perfil pétreo e hieratismo glacial, gráficamente inconfundibles dende a primeira viñeta.

A perspectiva que lle achega ao lector este clima cismático é a dun mozo idealista que asiste ao encontro en calidade de intérprete. Mais non habendo vontade de entenderse entre as partes, senón de se impoñer, e habendo xa unha linguaxe común entre eles (a violencia), a función que lle está reservada será ben outra. Os autores presentan unha praxe política na que a violencia non só é unha ferramenta habitual, senón mesmo, repetindo unha idea presente xa en As falanxes..., o sustrato final da ideoloxía. Christin e Bilal falaron en presente dun sistema político que se desintegraba e que hoxe percibimos cunha lonxanía enganosa. Pero o seu pesimismo vai máis aló, presentando a perversión do sistema coma consecuencia da condición humana, dunha ambición e un desexo de dominio que non coñecen límites.

Entradas relacionadas

As falanxes da orde negra

Os Balcáns, viñetas para despois dunha guerra

Mamed Casanova, o fillo da furia

2011-05-15T08:40:00.003+02:00

Mamed Casanova, o fillo da furia (Demo, 2010) de Manolo López Poy e Miguel Fernández xira arredor dunha figura tan propria da historia e tamén do imaxinario galego coma a dos bandoleiros e fuxidos. Son moitos os estudos que sobre eles se teñen publicado na nosa terra e non poucas as ficcións (dende o paródico Fendetestas de El bosque animado ao Morning Star de Xosé Miranda) que se ocupan deles. Posta en relación coa obra coa que a editorial Demo comezou a súa andaina, Os lobos de Moeche (Demo, 2009) de Manel Cráneo, ambientada nas revoltas irmandiñas, parecería confirmarse unha vontade da editora de procurar un mercado para a banda deseñada en galego e de temática centrada en Galicia. O máis recente traballo publicado por Demo, Sen mirar atrás de Dani Montero (Demo, 2010), cuestionaría esta conclusión ou, cando menos, indicaría que a editorial traballa con horizontes máis amplos, algo que sen dúbida resulta igualmente saudable.

A obra que nos ocupa busca desacomplexadamente integrarse na categoría "baseado en feitos reais", relatando algúns dos episodios máis relevantes protagonizados polo fuxido Casanova, que lavou a cabo as súas actividades á marxe da lei nas proximidades de Ortigueira a principios do século XX. O guión, escrito con oficio por López Poy, aproveita o halo de romanticismo que rodea á figura do bandoleiro, sementando dúbidas acerca da lexitimidade dos poderes legais e fácticos e presentando a Casanova se non coma un heroe, si cando menos coma un personaxe máis ético que os seus opoñentes. Nunha sociedade inxusta, clasista, violenta, resulta doado identificarse cos revoltados.

A solidez do relato de López Poy atopa un alicerce fundamental nos deseños dun Fernández que compón con intelixencia e amosa unha notable soltura no branco e negro. Aínda que o seu estilo adoece dunha certa indeterminación entre o realista e o caricaturesco, a súa recreación da Galicia dura, ríspeta e sombría de principios do século XX non deixa dúbidas acerca do persoal da súa ollada. A eficaz compenetración dos dous autores sustenta unha obra que pode abordarse coma simple aventura, mais tamén coma aproximación preliminar a un fenómeno social e a un período histórico.

A ascensión do gran mal

2011-05-06T08:11:00.000+02:00

Referíndome á obra pola denominación orixinalmente utilizada polo autor non estou a expresar ningunha preferencia, senón a aludir á edición que veño de (re)ler, a que Sins entido publicou en seis tomos entre 2001 e 2007. Existe unha reedición integral posterior que opta polo título de Epiléptico (Sins entido, 2009), que troca o metafórico polo descriptivo, pero segue a situar a doenza no cerne mesmo do relato. Lóxicas eleccións tanto unha coma a outra, xa que esa semella ser a idea que David B. pretende transmitir acerca de si mesmo e a súa familia, que a epilepsia do irmán maior condicionou decisivamente a vida de todos eles.

Tratándose dun drama persoal cunha dimensión social, máis aínda sendo unha obra autobiográfica e polo tanto "real", cómpre fiar fino para non valorar a obra a partir da lóxica empatía que provoca o problema exposto. Neste senso, coido que o grande acerto de David B. estriba na súa capacidade para facer da doenza do seu irmán o catalisador do relato mais non a cuestión esencial. A abafante proximidade da epilepsia é a clave que o autor emprega para explicarse a si mesmo e á súa familia. O duro tránsito colectivo, a procura de remedios médicos convencionais, naturistas, esotéricos, a ascensión en grupo do gran mal, serían factores esenciais para entender aos personaxes incluída a dimensión creativa do autor, que presenta o recurso á ficción coma forma de protección antes que de evasión.

A carga emocional do relato susténtase en boa medida na capacidade evocadora dun debuxo que combina orixinalidade e forza simbólica. Corpos planos, perfís xeométricos, composicións tan brillantes coma funcionais, un bestiario desacougante retratado sen matices, en brancos e negros absolutos. O autor baléirase en cada liña, en cada imaxe. E aínda conserva unha miga de inocencia para ofrecer un final luminoso, esperanzado.

Entradas relacionadas
Bagdad, esplendor e caída
A lectura das ruinas

Fágase o caos: Lux

2011-04-25T07:18:00.007+02:00

Recuncan Felipe Hernández Cava e Bartolomé Seguí como tándem creativo e coa (inxusta?) obriga de igualar os excelentes resultados de As serpes cegas (BDBanda, 2009), o seu exitoso e premiado traballo precedente. A parella aposta en Fágase o caos por unha narración máis longa, dividida en varios álbums dos cales Lux (Norma, 2011) é a primeira entrega. Nel relátasenos como un home común se ve involucrado nunha trama de espionaxe internacional na que están implicados opositores ao réxime ioguslavo do Mariscal Tito.

Malia diverxer no concreto, hai semellanzas entre o argumento desta nova obra e o da antecedente. Nos dous casos preséntasenos unha intriga con connotacións políticas que parte dun escenario internacional pero remata apuntando cara España, de Nova York á guerra civil española en As serpes cegas, do Londres dos anos 50 á España refuxio do fascismo europeo en Fágase o caos. Os autores parecen non querer arredarse das claves nas que ancoraron o seu éxito previo máis do imprescindible para que os paralelismos non resulten evidentes. Mantéñense asemade o ton sobrio, a contención formal, o ritmo pausado e constante, nun relato construido de acordo coas estruturas das ficcións clásicas de espionaxe. Cómpre salientar a magnífica ambientación de Seguí, cuxo Londres cinsento e bretemoso aporta ao relato a atmósfera que precisa.

Sempre resulta difícil xulgar unha obra en proceso, mais co creto gañado polos autores no pasado e tras a lectura deste primeiro acto, consistente e ben trazado, hai razóns abondo para agardar pola continuación. Esperemos que non tarde.

Entradas relacionadas
As serpes cegas

Adèle Blanc-Sec 2

2011-04-20T12:14:00.000+02:00

Os álbums de Adèle Blanc-Sec foron creados nun tempo no que non resultaban frecuentes as recopilacións, nin os tomos integrais que hoxe proliferan. Os autores europeos publicaban os seus traballos con cadencia xeralmente anual e a ese ritmo accedían os lectores á súa obra. Norma optou por un criterio máis contemporáneo á hora de reeditar as aventuras da creación de Jacques Tardi, recollendo os seus oito primeiros álbums en dous tomos (fica inédito o noveno tomo da serie, Le labyrinthe infernal, elaborado no 2007, datando o inmediatamente precedente de 1998). Tras ler o segundo volume (Norma, 2010) quedo coa impresión de que unha lectura conxunta posibilita un achegamento á obra mellor que unha lectura secuenciada. E iso porque Tardi fixo da confusión sinal de identidade da cabeceira, creando personaxes de nomes intercambiables, de aspecto deliberadamente semellante entre si e recuperándoos a todos, xunto con algúns eventos previos, en cada nova aventura. A autocita acada o seu paroxismo a partires de O segredo da salamandra, onde se dá entrada a Brindavoine, personaxe que protagonizara os dous primeiros álbums de Tardi como autor completo (Adeus Brindavoine e A flor no fusil) e ata o momento externo ao ciclo de Adèle.

Coma nos álbums anteriores, Tardi disfruta do ruído, amoreando personaxes, creando situacións absurdas, invocando criaturas formidables. A seudo-morte de Adèle na súa cuarta aventura valeulle para traela ao París inmediatamente posterior ao fin da Primeira Guerra Mundial, teima recorrente na obra do francés, e aproveitar o ambiente caótico da cabeceira para botarlle unha ollada distorsionada ao grande conflito. No final de cada relato nada remata porque todo continúa, remitindo ao seguinte capítulo. Un carrusel que non para.

Entradas relacionadas

Adèle Blanc-Sec: Adèle e a besta

Adèle Blanc-Sec: O demo da Torre Eiffel

Adèle Blanc-Sec: O sabio tolo
Adèle Blanc-Sec: Momias entolecidas

Adèle Blanc-Sec: O afogado de dúas cabezas

Corazón de tormentas

2011-04-19T08:09:00.006+02:00

É probable que a proposta do "24-hour comic" de Scott McCloud sexa máis interesante coma reto e coma invitación aos autores de BD de poñerse a proba que polos resultados que poida ofrecer. Someterse a realizar un cómic completo, sen ningún traballo previo, en 24 horas, implica levar aos límites as propias capacidades tanto de planificación coma de execución, ademais de constituir un auténtico test de resistencia física e supoño que tamén psicolóxica.

Corazón de tormentas (Polaqia, 2006) de David Rubín é o resultado da participación do historietista ourensán, durante as Xornadas de Banda Deseñada de Ourense do ano 2005, nunha experiencia que adaptaba o reto de McCloud baixo o nome de BD 24 x 24 e na que tomaron parte autores como Sergio Covelo, Miguel Fernández ou Jordi Pérez Estévez. Rubín non só foi quen de completar unha obra de 24 páxinas cumprindo con todos os requisitos da proba, senón que o resultado, considerando as limitacións impostas, difícilmente podería mellorarse.

En Corazón de tormentas atopamos boa parte dos lugares comúns da obra do seu autor: arquetipos heroicos, alento mitolóxico, sentido dramático, émocións exacerbadas... Afeito ás esixencias da narrativa breve, Rubín caracteriza os seus personaxes con urxencia e introduce inmediatamente ao lector no texto. A partires dun argumento sinxelo, co seu característico trazo áxil e cunha planificación e distribución simplemente funcionais, o autor revisa os seu propio imaxinario en condicións creativas adversas, ofrecendo unha nova mostra da súa persoal voz. Coma conclusión apresurada e acientífica, poderiamos dicir que no contexto creativo sinalado, coma na escritura automática ou na asociación de ideas, o autor non ten outra opción que botar man do que leva dentro. E efectivamente, o que abrolla neste caso é puro Rubín.

Entradas relacionadas
Uxío Novoneyra: A voz herdada

O circo do desalento

Wilson

2011-04-14T08:10:00.000+02:00

Daniel Clowes estrutura Wilson (Random House, 2010) coma unha sucesión de escenas dunha páxina de extensión, pequenos lances que apenas dan para unha anécdota e que, por acumulación, conforman un relato máis amplio. Clowes busca deliberadamente semellanzas co formato das tradicionais pranchas dominicais, aínda que prescindindo do habitual contido humorístico daquelas ou sustituíndoo por unha versión moito máis amarga. Ademais, en cada prancha altera o seu rexistro gráfico, abalando con aparente arbitrariedade entre o realista e o caricaturesco e alternando tamén un coloreado en bitono con cores completas. Nin o acabado concretamente elexido en cada prancha nin a propia necesidade de cambiar de rexistro gráfico atopan xustificación algunha no argumento da obra, todo parece ser froito da libérrima vontade do autor. Simple capricho? Exercicio de estilo?

Dende logo, o de facilitarlle as cousas ao lector non parece atoparse entre os propósitos de Clowes. De feito, gran parte dos seus esforzos encoméndanse ao contrario, retratando ao protagonista da obra coma un ser particularmente antipático: egoísta, miserable, rosmón, ventaxista, irresponsable... Calquera corrente de afinidade entre personaxe e lector é obxecto dunha sistemática sabotaxe. O rexeitamento que presumiblemente o lector sentirá cara Wilson discorre en paralelo coa incapacidade do personaxe para empatizar e coa súa inhabilitación absoluta para as relacións persoais. Preso da súa misantropía, as relacións familiares de Wilson resultan sempre conflitivas (ata que punto a súa muller é a súa muller?; ata que punto a súa filla é a súa filla?); a falta de amigos, fala con descoñecidos en lugares públicos.

Non é a primeira vez que alguén imaxina un personaxe tan insufrible como Wilson e non son poucas as veces en que, interesándose polo seu periplo vital, un chega a encariñarse con eles. Non é o caso.

Entradas relacionadas
Como luva de seda forxada en ferro
Ice Haven

Bagdad, esplendor e caída

2011-04-13T07:47:00.003+02:00

Un dos meus capítulos favoritos de Sandman é o número 50, titulado Ramadán e incluído no recopilatorio Fábulas e reflexos. Nel, Neil Gaiman e un P.Craig Russell no seu elemento, ofrecen unha explicación para a pervivencia actual no imaxinario occidental dunha visión de Bagdad romántica, íntimamente vencellada a As mil e unha noites e que a presenta coma cidade exótica, grandiosa, máxica. Imaxe tan alonxada, por outra banda, da que ofrecen os telexornais dende os anos 80 do pasado século e moi especialmente tras a invasión de Irak polos EEUU hai apenas uns anos. A explorar estas dualidade adico a máis recente Paisaxe de papel, mencionando o traballo de David B., Fabien Vehlmann e Frantz Duchazeau, Brian K. Vaughan e Niko Henrichon, ademais dos propios Gaiman e Russell. Por falta de espacio non puiden aludir ao grande clásico da BD europea ambientado en Bagdad, Iznogud. Velaí, Bagdad, esplendor e caída.

As dúas viaxes

2011-04-02T18:40:00.006+02:00

É de agradecer a política de recuperación de clásicos da BD galega levada a cabo por El Patito Editorial. Grazas á colección Biblioteca Clásicos da Historieta Galega podemos acceder a dignísimas reedicións das primeiras obras de autores como Miguelanxo Prado, Fran Bueno ou, no caso que nos ocupa agora, Xaquín Marín. As dúas viaxes (El Patito, 2010) recolle "A longa viaxe de volta dende as estrelas", relato que Marín aportara a 2 Viaxes, obra fundacional do cómic galego que o ferrolán desenvolvera en 1975 xuntamente co desaparecido Reimundo Patiño, ao que engade outra narración previa e ata agora inédita, "Buscando otro mundo".

Os dous traballos foron concibidos nun tempo convulso, cheo de cambios e reivindicacións no eido político e social, mais tamén nun tempo no que os autores de banda deseñada comezaban a reclamar a dignidade do medio dun xeito cada vez máis decidido e consciente. Estes dous vectores crúzanse na obra de Marín, alumbrando dous relatos moi semellantes en forma e fondo, íntimamente ligados ao tempo que os veu nacer o que aporta hoxe unha nova dimensión ao seu interese intrínseco.

Patiño e Marín eran ben conscientes de que con 2 Viaxes inauguraban de feito o cómic galego, para o cal apenas existían antecedentes inmediatos (só A Cova das Choias podería considerarse tal) ou lonxanos (con parte da obra gráfica de Castelao coma referencia esencial). Non resulta estraño, xa que logo, que as obras que desenvolveron xirasen arredor dun tópico esencial da cultura galega, a emigración, mais tampouco que o abordaran con vocación rupturista e anovadora. De feito, esa dialéctica entre modernidade e tradición é un factor esencial para comprender a chamada Nova Narrativa Galega e probablemente sexan novelas coma Cambio en tres (1969) de Carlos Casares ou Galou Z-28 (1976) de Lois Diéguez as que conforman o contexto natural para comprender a fantasía e simbolismo de "Buscando otro mundo" ou o futurismo de "A longa viaxe de volta dende as estrelas".

Pero é que, como adiantabamos, a dos 70 foi tamén unha década clave para a evolución da BD coma linguaxe. Foron moitos os autores que neste tempo tentaron ampliar os horizontes dun medio desprestixiado malia a súa enorme potencialidade. A influenza do pop, as vangardas ou a psicodelia fíxose sentir nunhas obras que supuxeron un enorme avance cualitativo para a BD. O debuxo de Xaquín Marín en As dúas viaxes sorprende pola lonxanía respecto os seus traballos máis populares e recentes (as comic-strips de Gaspariño, o humor en prensa, as pranchas de Tonecho en Golfiño), mais tamén polas coincidencias coa obra de autores que lle eran contemporáneos aínda que artísticamente tan distantes coma Jean-Claude Forest ou Guido Crepax.

As páxinas de As dúas viaxes amosan a un Marín que rexeita solucións doadas para o problema que supón toda narración. Cada prancha parece ser o resultado dunha reflexión demorada, especialmente en "A longa viaxe...", na que a páxina predomina sobre calquera outra unidade narrativa (as viñetas ou aparecen integradas na ilustración ou apenas aparecen), de xeito que o relato resulta ser unha sucesión de imaxes complexas polo seu contido narrativo e frecuentemente simbólico, que incorporan o texto coma un elemento gráfico máis. Hoxe sabemos que houbo unha vida para a BD galega tras estes primeiros pasos e que a criatura que daquela nacía presenta hoxe un aspecto forte e saudable. Mais cómpre coñecer e recoñecer o labor daqueles pioneiros que probablemente non imaxinaban os excelentes froitos que daría a árbore que daquela prantaron. Algúns como Reimundo Patiño ou Chichi Campos non tiveron ocasión de velo. Xaquín Marín si e pode sentirse ben orgulloso da súa contribución esencial á actual idade dourada da BD galega.

Tóxico

2011-03-25T08:34:00.001+01:00

Tóxico (Random House, 2011) demostra o que de certo hai no tópico de que os opostos se atraen. E non só porque un artista de ollada doente e en branco e negro como Charles Burns deixe constancia da súa admiración polo colorismo amable de Hergé, senón tamén porque a improbable unión de ambos resulta ser máis fértil do que se podería agoirar.

O medio forma parte esencial da mensaxe desta obra que se acolle ao formato álbum europeo, pero que toma distancia na mesma medida en que se achega ao seu referente. Aínda que poida parecer un paradoxo, a procura de semellanzas coas formas proprias da BD europea enfatiza as diferencias entre o traballo de Burns e o paradigma que poderían representar Hergé e o seu Tintín. E iso porque o norteamericano non busca unha identificación absoluta e intercala pasaxes nas que imita o trazo de Hergé con outras nas que mantén o seu proprio grafismo. A obra, xa que logo, desenvólvese en dous planos que se corresponden coas dúas personalidades gráficas en xogo: o primeiro sería o mundo que poderíamos alcumar de "real", rexido polas normas proprias da narrativa de Burns: adolescentes inseguros, boy meets girl, contracultura, enigma, morbo e sustancias ilegais; o outro sería un mundo de pesadelo reconstruído a partir dos parámetros gráficos de Hergé. Coma se dunha Alicia alucinada se tratase, o protagonista pasa dun mundo ao outro perseguindo un gato, atravesando un burato nunha parede de tixolos que lembra aos sotos de Moulinsart tal e como aparecían no díptico O segredo do Alicornio-O tesouro de Rackham o Roxo. Dacabalo dun e outro lado do espello transcorre esta historia que, fóra do aspecto gráfico, repite moitas das claves habituais na obra do seu autor.

Estamos perante o primeiro dunha serie de álbums (xa saben, á europea), o que impide un xuízo definitivo sobre o total, mais si podemos celebrar a fascinante aposta visual de Burns e a súa capacidade para deixar ao lector devecendo pola pronta edición da seguinte entrega.

Entradas relacionadas
Burato negro

A Cousa do Pantano 1

2011-03-22T08:29:00.001+01:00

Alan Moore non sempre foi o escritor recoñecido pola crítica e adorado polo público que é hoxe. Parte do interese da súa etapa en A Cousa do Pantano, o seu primeiro traballo para a industria americana, reside en averiguar canto había do Moore que hoxe coñecemos naquel guionista que chegaba a DC cómics avalado pola súa traxectoria nalgunhas das cabeceiras máis significadas do cómic británico.

Tras a lectura deste primeiro tomo (Planeta, 2010), chama a atención a acusada personalidade dun guionista que, sendo un novato na compañía e un recén chegado á cabeceira, adopta coma primeira decisión (e consegue que o editor a acepte) a de mudar a orixe do personaxe protagonista. Se cadra tivo carta branca por tratarse dunha serie menor, mais talvez puido ser tamén porque, como se demostraría, o paso de home-pranta a pranta-home non só non borraba nin perxudicaba a traxectoria previa da serie, senón que ademáis abría un abano de posibilidades que o propio Moore exploraría de aí en adiante. Iso sen esquecer a magnífica factura de "Lección de anatomía", o relato no que se introducía o cambio, un clásico instantáneo que conxuga o respeto pola tradición do relato terrorífico coa pulsión renovadora que traería o autor de Watchmen.

Nos dezaséis capítulos que compoñen este primeiro volume atopamos algúns dos que posteriormente se consolidarían coma lugares comúns da obra do de Northampton: densas cosmogonías, viaxes psicodélicas, experimentación formal, revisión de tópicos de xénero... Moore mantén algúns dos elementos, principalmente formais, que durante anos presidiran a serie e a caracterizaran como vehículo para narracións de terror. Pero de igual xeito que John Totleben e Stephen Bissette representan unha caste de versión actualizada dos grandes debuxantes do xénero terrorífico (entre eles, Berni Wrighston, creador gráfico do personaxe), Moore actualiza o ton da cabeceira outorgándolle unha voz distinta, máis próxima ao relato fantástico. A aparición doutros personaxes da compañía evidencia a condición marxinal desta cabeceira. No capítulo 24 ("Raíces") aparecen os superheroes da Liga da Xustiza, pero a súa interacción coa criatura do pantano é mínima; xusto o contrario do que acontece cos personaxes místicos do universo DC que aparecen noutros capítulos (o Demo Etrigan, a Pantasma Errante, o Espectro) e atopan un entorno máis axeitado que o das clásicas mitoloxías superheroicas.

Capítulo a capítulo, Moore expreme ao máximo as posibilidades do formato comic-book, con números autoconclusivos (brillante a homenaxe ao Pogo de Walt Kelly no capítulo 32, "Pog"; magnífica a viaxe psicodélico-sexual entre muller e pranta do capítulo 34, "O rito da primaveira") ou ciclos de dous episodios que, case inadvertidamente, reorientan unha cabeceira cuxas coordenadas orixinais esvaeceran co tempo. Onde outros atoparían límites, Alan Moore foi quen de ver oportunidades. Velaí unha boa definición do seu talento.

Entradas relacionadas

Promethea 1

Promethea 2
Promethea 3
Promethea 4
Promethea 5
The League of Extraordinary Gentlemen: Century 1910

Tom Strong 1

Tom Strong 2
Tom Strong 3

Tomorrow Stories 1

Tomorrow Stories 2
Tomorrow Stories 3
Top 10
Top 10: The Forty Niners
Terra Obscura 1
Terra Obscura 2
Lost Girls
O día do xuízo
Watchmen
WildC.A.T.S.
Wild Worlds

Astonishing X-Men: Imparable

2011-03-10T12:52:00.002+01:00

Joss Whedon tentou en Astonishing X-Men manterse fiel á traxectoria da franquicia mutante, mais fíxoo preferindo a caracterización á mención de acontecementos previos, o que lle permitiu presentar ao lector neófito unha serie de argumentos limpos de referencias históricas ao tempo que ofrecía aos afeccionados de toda a vida un catálogo de personaxes perfectamente definidos. Probablemente ese foi o seu grande acerto á fronte da cabeceira, o de ser quen de conxugar dúas tendencias aparentemente contraditorias e satisfacer a lectores de perfís ben diferenciados. Alén diso, Whedon contou cos sempre espectaculares lapis dun John Cassaday que invertiu na caracterización física dos protagonistas todo o que aforrou en narrativa e composición.

Imparable (Panini, 2011) confirma outra característica destes X-Men de Whedon: o paso ao primeiro plano de personaxes tradicionalmente secundarios e a conseguinte postergación dos que adoitaban ser protagonistas. O argumento céntrase en Kitty Pryde e Coloso, recuperando unha dialéctica entre ambos personaxes inédita dende a lonxana etapa Claremont-Smith. O escritor e director nunca agochou a súa preferencia pola mutante intanxible, nin a influenza que exerceu sobre as súas proprias creacións, polo que a ninguén debe estrañar o épico tratamento que lle depara nesta aventura. O resto de personaxes interactúan tamén por parellas e con elementos emocionais como principio reitor, Cíclope e Emma Frost, a Besta e a axente Brand e Lobezno, de novo nun sorprendente último plano, a reformular con Armadura a relación sensei-sidekick que xa tivera con Xúbilo.

Lonxe de marcar un antes e un despois no medio ou mesmo na franquicia, a etapa de Whedon cobra sentido coma solución posibilística, a demostración de que se poden recuperar as esencias de períodos pasados sen renunciar á simplicidade propria da aventura superheroica, a reivindicación da forza dalgúns personaxes secundarios e do saudable que pode resultar a inversión dos papeis tradicionalmente reservados a cadaquén, a constatación, en definitiva, de que aínda resulta posible prolongar os interminables ciclos dos heroes en pixama mantendo niveis de calidade máis que aceptables.

Entradas relacionadas
Astonishing X-Men: O don
Astonishing X-Men: Perigoso
Astonishing X-Men: Esgazada

Burato negro

2011-03-04T08:03:00.001+01:00

Unha das primeiras consecuencias de que Marvel comezara a elaborar, hai uns anos, os seus comic-books pensando na súa posterior reedición en formato de tomo foi a eliminación dos elementos formais proprios da secuenciación episódica, algúns deles absolutamente consolidados como marcas distintivas "da casa" e, por extensión, do formato: as viñetas que relataban o acontecido en números previos ou a inclusión nas primeiras páxinas dunha splash co título do capítulo e a identificación dos autores, por exemplo. Coma se dunha sorprendente mala conciencia se tratara, Marvel pretendía que a publicación previa por entregas resultase invisible para quen se achegase ao texto nunha lectura unitaria posterior. Vén todo isto a conto porque obras como Burato negro (La Cúpula, 2010) de Charles Burns son a demostración palpable de que non hai contradición algunha entre a unicidade dun relato e a súa secuenciación en capítulos.

Charles Burns publicou entre 1995 e 2005 as doce entregas que compoñen o que probablemente sexa, ata a data, o seu traballo máis coñecido, Burato negro. A posterior edición unitaria da obra non borra o rastro da súa secuenciación, senón que a mantén intacta, o que non perxudica en absoluto a lectura conxunta. Pola contra, o marcado carácter episódico do texto únese á alternancia de protagonistas, a polifonía de voces e mesmo as variacións no grafismo, conformando un texto complexo pero integrado e coherente, rexido por un pulso narrativo constante que Burns foi quen de manter malia ter prolongado durante máis de dez anos a elaboración da obra.

Burns consegue que a súa visión mórbida e doente da sexualidade adolescente resulte perturbadora, mais dun xeito sutil, en boa medida grazas a un debuxo que superpón o feísmo proprio do underground norteamericano a un imaxinario moito máis amable, o da ilustración publicitaria dos anos 50. O autor retrata un mundo sen adultos, unha antiutopía xuvenil na que a praga que contamina a sexualidade dos mozos substitúe a unha autoridade paterna tan ausente coma os seus titulares. O ton onírico e un final aberto impiden que o relato caia nun nihilismo excesivo.

La Cúpula acaba de poñer no mercado a cuarta edición da obra na súa versión en tomo, aspecto especialmente salientable se consideramos que xa a publicara previamente por entregas. Que un traballo de autor tan sólido e de características tan aparentemente alonxadas do cómic maioritario demostre ter unha vida comercial tan longa permite derrubar algúns tópicos sobre o comportamento dos lectores, dato que debería interesar ás editoriais.

Sleeper, superheroes en clave negra

2011-02-21T08:25:00.001+01:00

"En el hard boiled, el detective suele tener una aproximación a la realidad menos intelectual, más física que en el relato detectivesco clásico, pero como apunta Slavoj Zizek en Looking awry, lo que nos permite deslindar una y otra figura con mayor exactitud es su distinta capacidad para mantenerse al margen de los hechos. En el hard boiled, el investigador se ve atrapado en una maraña de acontecimientos de la que no puede sustraerse, lo que contrasta con el detective clásico, que consigue resolver los misterios observándolos desde la distancia. Volviendo al cómic, esa misma distancia es la que separa al superhéroe de la gente común y la causa de su neutralidad. En su formulación clásica, el superhéroe se resiste a transformar el mundo por no sentirse legitimado para hacerlo. Su función es la de garantizar un espacio libre de amenazas en el que cada ciudadano pueda hacer las elecciones que determinan su propio destino y el del mundo."

Fragmento de Sleeper, superhéroes en clave negra, artigo escrito para o monográfico sobre xénero negro e policíaco da Revista Ábrete Libro.

O inverno do debuxante

2011-02-16T07:40:00.006+01:00

Primeiro feito. Paco Roca é un dos poucos autores de banda deseñada que foi quen de traspasar as estreitas marxes do medio e facerse un oco na axenda cultural do país, feito que, tendo bastante de insólito, explícase polo éxito acadado por Engurras, obra cuxas vendas (falábase hai xa ben tempo de 20.000 copias vendidas e cinco edicións esgotadas máis unha sexta en curso) demostran a existencia dun público que, non sendo lector habitual de tebeos, está disposto a mercalos se atopa o produto axeitado. O feito de que a publicación dun novo álbum por Roca acade un (modesto) eco na prensa xeralista debe entenderse como un éxito que non deixa de ter a súa faciana negativa. Por unha banda, resulta tentador por parte dos afeccionados á BD cargar ao artista valenciano coa responsabilidade de "gañar novos lectores" para o medio. Por outra, a visibilidade de Roca pode dar lugar a críticas de lectores que consideran inxusto ou desmedido o seu éxito, ao tempo que se sinala a outros autores que serían tan merecentes (ou máis) do mesmo trato mediático. Entendo que, se queremos ser xustos con Roca, debemos xulgar a súa obra en si mesma, sen asignarlle outros fins que os perseguidos polo autor e sen entrar en comparacións arbitrarias con outros artistas.

Segundo feito. Deliberadamente ou non, Roca négase a repetir as claves do seu propio éxito. Xa acontecía co álbum que seguiu a Engurras, As rúas de area, e repítese agora con O inverno do debuxante (Astiberri, 2010), obra que posúe unha vertente social pero desbordada polo resto de asuntos que trata. Loable, xa que logo, a vontade de Roca de non recurrir ás mesmas fórmulas por exitosas que resultasen.

Terceiro feito, se cadra máis opinable que os anteriores. Roca é un gran debuxante. O seu debuxo goza dunha virtude que a cotío menosprezamos, a súa accesibilidade. Pola delicadeza do trazo, pola dozura das cores, pola sinxeleza dos planos, as súas páxinas provocan un agrado directo, instantáneo. É probable que o seu éxito se explique tamén por esa inmediatez e non só por cuestións temáticas. Pero é que o seu grafismo resiste ademais unha análise máis fonda. En O inverno... atopamos un abafante dominio dos tempos narrativos, presente non só na estrutura do relato (balizada con sinais gráficos diversos), senón en cada concreto lance (hai páxinas nas que as viñetas parecen sucederse a ritmo de metrónomo); tamén unha coidadísima composición de páxina, na que os recursos son tan visibles (simetrías, fragmentación dunha imaxe en varias viñetas, repeticións...) coma funcionais. O talento de Roca coma debuxante, evidente xa dende as súas primeiras obras, acada neste último traballo a súa mellor expresión.

O inverno do debuxante semella ter a súa orixe no desexo, cada vez máis asumido no mundiño da BD, de poñer en valor a denominada "escola Bruguera", o grupo de autores que reconstruiron o tebeo popular na posguerra cun xeito de facer peculiar, diverso dentro da súa coherencia e de cuxa creatividade desbordante estamos aínda tomando conciencia agora. Mais sería enganoso afirmar que a obra se esgota nesa premisa. O inverno..., por se queda alguén que aínda non o saiba, toma como punto de partida a iniciativa dalgúns dos autores que traballaban para Bruguera de abandonar a grande editorial e fundar a súa propia revista, Tío Vivo. Na orixe da decisión está a inquedanza, a insatisfacción e o idealismo un tanto inxenuo duns profesionais que probablemente reclamaban dignidade laboral antes que recoñecemento artístico. Un dos méritos de Roca é a superación de calquera tentación maniquea: en O inverno... non son os rancios funcionarios do franquismo os que frustran as xustas aspiracións dos protagonistas, xa que tanto editores coma a maior parte dos debuxantes implicados pertencían ao bando dos derrotados na Guerra Civil. A realidade dos feitos históricos permítelle a Roca ofrecer un panorama da España de finais dos 50 alonxado dos tópicos das dúas Españas aos que estamos afeitos. A obra tampouco precisa caer en excesos dramáticos para participar do arrecendo a victoria histórica e da beleza estética que posúen determinadas derrotas.

Roca mantén un perfecto control sobre unha narración que podería térselle escorregado de múltiples formas. Administra correctamente os moitos elementos que compoñen a trama, consegue dotar dunha caracterización acaída e dun certo grao de protagonismo a todos os personaxes que circulan polo álbum, opta por unha estrutura non lineal que enriquece o relato sen alterar a súa funcionalidade, conxuga sabiamente as doses de historia e relato. O resultado é un traballo dunha sinxeleza tan meritoria como enganosa.

A recepción do álbum foi desigual. Canda as voces que a sinalaron coma unha das mellores obras do ano pasado xurdiron outras que a consideraron sobrevalorada. Cóntome entre os que opinan que O inverno do debuxante é o mellor traballo de Paco Roca ata a data.

Entradas relacionadas
Engurras
As rúas de area

Powers: Os 25 superheroes mortos máis molóns de todos os tempos

2011-02-10T07:12:00.008+01:00

Xa dixemos, verbo de entregas anteriores, que Brian M. Bendis introduciu un severo cambio de orientación en Powers aproveitando o seu traslado de Image a Marvel: Icon, revisión que incluía algúns dos sinais de identidade da serie. A sucesiva obtención de superpoderes por parte dos dous personaxes protagonistas trastoca notablemente a natureza dunha cabeceira que tiña na desigualdade da confrontación entre policías normais e seres superpoderosos un factor esencial. O presente arco, Os 25 superheroes mortos máis molóns de todos os tempos (Panini, 2010), ten moito de peche dun ciclo e confirma que Bendis prefire que a súa serie evolucione, aínda xerando incertezas, antes que deixala caer en repeticións.

Neste volume atopamos a conclusión dos principais fíos argumentais que comezaron a tecerse dende a chegada de Powers a Marvel, sobranceiramente no que atinxe ao personaxe de Deena Pilgrim e o seu cambio de estatus, de policía a fuxitiva. Aínda que o título do arco suxire unha volta á faciana máis superficial e lercha do mundo superheroico, que foi abondosamente explorada nas primeiras etapas da cabeceira, a realidade é ben outra. Bendis céntrase na trama policial, precipitando os acontecementos ata desembocar nun peche que, non sendo en absoluto definitivo, si parece denotar unha certa vontade de permanencia. Polo camiño, transgrédense explícitamente algunhas das normas non escritas da serie, especialmente no que atinxe á relación entre os dous personaxes protagonistas, nunha decisión loable por arriscada. Todos sabemos que establecer unha tensión non resolta entre a parella protagonista resulta moi rendible en termos narrativas, mais sabemos tamén o dano que produce cada novo avance nese eido. É por iso que se agradece a decisión de Bendis de non postergar indefinidamente a intanxibilidade entre Walker e Pilgrim, concedéndolle á espera un (primeiro e puntual) punto de destino e arriscando o propio futuro da serie no proceso.

O volume complétase cun anual centrado na orixe remota do personaxe de Christian Walker, de menor interese, ao meu entender, que o fío argumental principal, mesmo prescindible dende o punto de vista deste. Na portada, Michael Avon Oeming rende homenaxe a Frank Frazzetta.

No seguinte arco, Bendis debe asumir a difícil tarefa de dotar á nova compañeira de Christian Walker, personaxe que foi introducido xa neste volume, dun carisma equivalente ao de Deena Pilgrim. Todo un reto.

Entradas relacionadas
Powers: Para sempre

Powers: Lendas

Powers: Psicópata

Powers: Cósmico

Powers: Identidade secreta

O Tíbet, entre a aventura e a espiritualidade

2011-02-08T08:10:00.002+01:00

A primeira Paisaxe de papel do 2011 está adicada ao Tíbet, país pequeno e arredado, vítima de inxustizas históricas que os lectores de banda deseñada relacionamos inevitablemente con Tintín e a súa expedición desesperada na procura do seu amigo chinés Tchang. Mais non foi Hergé o único en pisar a brancura do Himalaia, tamén o fixeron, entre outros, Lee Falk, Stan Lee, Steve Ditko, Jack Kirby, Cosey, Alejandro Jodorowsky e Georges Bess. De todos eles falo en O Tíbet, entre a aventura e a espiritualidade.

Pais ausentes

2011-02-04T07:00:00.001+01:00

Pablo Muñoz, coñecido na blogosfera como Alvy Singer, relata en Pais ausentes (Alpha Decay, 2010) como xurdiu a súa afección á lectura de tebeos de superheroes: os rituais de compra, os primeiros personaxes favoritos, as primeiras lecturas compartidas... O que podería parecer un exercicio de exhibicionismo narcisista xustifícase na procura do que de xeralizable hai en toda vivencia particular. Todo lector de cómics ten a súa propia historia, o microrrelato que explica como adquiriu o vicio. A vivencia de Muñoz, intercambiable coa de calquera outro, válelle para establecer unha interpretación conxunta de As asombrosas aventuras de Kavalier e Clay, A fortaleza da soidade e 1985, obras nas que a experiencia lectora, o coleccionismo de tebeos e as relacións paterno-filiais xogan un papel fundamental. Estamos, xa que logo, perante unha obra complexa na que a memoria persoal se conxuga coa análise das obras de Michael Chabon, Jonathan Lethem e Mark Millar. Esa heterodoxia pode conferirlle ao libro un certo interese pero remata tamén por deixalo en terra de ninguén. Se a compoñente vivencial é insuficiente para soster o texto, o achegamento a dúas novelas tan ambiciosas coma as de Chabon e Lethem (recoñezo que non lin 1985) resulta parcial e insatisfactorio. A idea, se cadra boa para un post longo, demóstrase feble para un ensaio, aínda que sexa mini.

Uxío Novoneyra: A voz herdada

2011-02-02T20:00:00.000+01:00

Carezo das estatísticas, pero teño a certeza de que en 2010 se publicaron máis obras en galego que en anos precedentes (para quen goste de gráficas e números, eis o magnífico informe cos datos do ano pasado elaborado por Cultura Galega). Non sei exactamente a que se debe, xa que o perfil das obras é moi diverso, dende a produción propia (Sen mirar atrás, O fillo da furia, O burato do inferno...), á tradución (Spirou, Súper López, Guy Delisle... ¡se ata puidemos ler o primeiro cómic Marvel en galego!), pasando pola reedición (o Stratos de Miguelanxo Prado, desta volta en galego), mais é probable que teña que ver coa consolidación de varios proxectos editoriais relacionados coa banda deseñada que asumen dentro da súa política editorial a procura dun lector galego e en galego.

Unha das obras máis singulares das que viron a luz o ano pasado foi Uxío Novoneyra: A voz herdada (Xunta de Galicia, 2010), escrita por Kike Benlloch e debuxada por David Rubín, editada pola Consellería de Cultura e destinada á distribución non comercial por bibliotecas e centros de ensino. Trátase dunha iniciativa vencellada ao Día das Letras Galegas, que o ano pasado se adicaba ao poeta do Courel, e que podemos considerar novidosa, non porque sexa a primeira vez que o goberno galego promove un cómic sobre o galardoado no Día das Letras (dato que descoñezo), mais si porque nunca ata agora a encomenda recaera en autores cunha traxectoria tan consolidada coma a de Benlloch e Rubín. O acerto na elección tradúcese nunha obra peculiar e conscientemente alonxada dos lugares comúns que adoitan rexer esta caste de traballos. No canto de ofrecer a típica haxiografía do personaxe escollido, Benlloch e Rubín optan por crear unha ficción, un relato convencional que outorga un papel fundamental á figura e obra de Novoneyra, pero que conta con outros argumentos para se soster. Preferindo o punto de vista do lector ao do autor, a narración gaña percorrido e consegue trascender as inevitables concesións ao didactismo. O texto non se avergonza da súa vocación divulgativa, pero tampouco fai desta a súa única razón de ser, co que consegue interpelar a un público que excede con moito aos que poderían parecer os seus destinatarios naturais, estudantes de secundaria aos que se sitúa ritualmente diante do homenaxeado no Día das Letras. De feito, hai en A voz herdada oficio e talento abondo como para satisfacer a calquera lector, e non só, aínda que si especialmente, aos interesados na figura de Novoneyra e no período histórico no que éste viviu.

Entradas relacionadas - Kike Benlloch
Damsmitt

Entradas relacionadas - David Rubín
O circo do desalento

Strange Suspense. Os arquivos de Steve Ditko. Vol. 1

2011-01-23T13:55:00.000+01:00

Agradécese a edición en castelán deste Strange Suspense (Diábolo, 2010), recopilación dalgunhas das historias producidas por Steve Ditko nos seus primeiros pasos como profesional, traballando para distintas cabeceiras da extinta compañía Charlton. En primeiro lugar, porque nel atopamos un artista notablemente alonxado do estilo gráfico co que se daría a coñecer anos máis tarde, cando acadou sona como co-creador de Spiderman ou o Doutor Estraño. Aínda que a maioría dos relatos recopilados pertencen a cabeceiras de suspense e terror, atopamos tamén historias románticas, de vaqueiros ou de ciencia ficción, o que nos permite comprobar como Ditko vai modificando o seu rexistro artístico, axeitándose aos parámetros estilísticos de cada xénero. A ascendente sobre o seu debuxo dos grandes referentes do seu tempo neste tipo de publicacións (Wally Wood, Joe Orlando ou Harvey Kurtzman, entre outros) resulta evidente e comprensible, non só por tratarse dos seus primeiros traballos como profesional, mais tamén porque as distintas editoriais do momento buscaban mimetizar ao máximo os produtos que situaba no mercado a exitosa e pioneira EC Comics. Ese é un segundo motivo polo que a lectura deste volume resulta agradecida. A produción máis significativa da compañía EC xa foi editada no noso país, o que nos permite comprobar agora como se deixaba sentir o seu liderado nas publicacións daquelas editoriais que, coma Charlton, se dirixían ao mesmo público con produtos semellantes.

Cómpre salientar que Ditko exerce como autor completo, escribindo argumentos perfectamente esquecibles dende unha perspectiva contemporánea, pero cuxo valor se atopa precisamente na súa capacidade para mimetizar os referentes que toma. Estamos nun tempo no que o tebeo é, máis que nunca, un produto de consumo que se dirixe a un mercado amplísimo. O sistema produtivo das editoriais obriga aos autores a producir masivamente, case de xeito irreflexivo, ventando os cambios no mercado e ofrecendo ao lector o que quere case de xeito inmediato. Nese contexto, Ditko revélase coma un supervivente, capaz de presentarlle aos editores historias perfectamente homologables ás ofrecidas por outras compañías e, ademais, cun acento autorial no debuxo que comezaba a resultar perceptible.

É ben sabido cal foi o destino destas publicacións. Dende unha perspectiva actual, atopamos nelas moita previsibilidade e, aínda que poda resultar paradóxico, unha vocación moralizante bastante inxenua. Tamén hai achados formais notables e unha evidente traslación á BD de formas e contidos propios da literatura e o cinema. En canto a Ditko, as páxinas deste tomo deixan constancia do seu instinto creador e dunha personalidade artística que o convertiría en figura esencial do cómic ianqui dos anos 60. Motivos máis que suficientes para devecer pola publicación do seguinte volume.

Zona templada

2011-01-14T08:26:00.000+01:00

Un dos nomes literarios do pasado ano 2010 foi o do escritor norteamericano Jonathan Franzen, cuxa aparición na portada da revista Time seica debe considerarse garantía da excelencia da súa recente novela, Freedom, omnipresente nas consabidas listas co mellor do ano que agroman nestes días. Por este motivo, pode resultar interesante traer á memoria Zona templada (Seix Barral, 2005), un traballo probablemente menor (ou non?) dentro da súa obra, pero que atinxe a un tema que interesa neste blog, o cómic.

Zona templada é un breve exercicio de memoria persoal e familiar que foi publicado orixinalmente en The New Yorker e The Guardian e que sería recollido en 2005 na prestixiosa antoloxía anual The Best American essays. Seix Barral publicaría a versión castelá en 2005, nun libriño de apenas 80 páxinas, integrado na colección Únicos e que conta cun extenso prologo por Gustavo Martín Garzo. A narración está ambientada nos 70, anos nos que a fervenza contracultural e o seu modelo de vida adxunto puxeron a proba os alicerces da institución familiar en Norteamérica. Franzen relata como, con dez anos, comezou a tomar conciencia da imperfección do seu entorno: as rifas entre os seus pais, a rebeldía dun dos seus irmáns, a rivalidade cos seus compañeiros de escola... Non estamos perante o retrato dunha infancia dura nun ambiente inhóspito, senón fronte a simple constatación de que o mundo non é perfecto para ninguén e que a sensación de seguridade que todo cativo precisa para medrar cun certo equilibrio psicolóxico non deixa de se soster nun espellismo cando non unha mentira coidadosamente tecida polos pais. Para expoñer a súa desorientada percepción infantil, Franzen toma coma contrapunto as tiras de Charlie Brown das que era lector entregado, identificándose intuitivamente coas coñecidas angustias e insatisfaccións que padecía o seu protagonista.

Sen agachar a súa admiración por Schulz, Franzen recoñece tanto o dano que na percepción popular da súa obra causou a sobrexplotación comercial das súas creacións coma unha certa decadencia no período máis serodio da súa produción. Porén, a identificación do escritor-neno co personaxe de Charlie Brown demostra que as tiras de Schulz non trasladan a un universo infantil as neuroses proprias da idade adulta, senón que en boa medida retratan os medos e inseguridades dos propios nenos ata o punto de resultaren recoñecibles por eles mesmos.

Ex Machina: Abaixo co vello

2011-01-07T09:09:00.008+01:00

Ex Machina achégase paseniño ao seu final. Abaixo co vello (Norma, 2010), noveno e presumiblemente penúltimo volume da serie, introduce algún elemento que dá idea da inminencia do peche, mais tampouco pode dicirse precisamente que os acontecementos estén a precipitarse. Abren o tomo dous números autoconclusivos. O primeiro é apenas unha broma que se esgota na súa premisa: Mitchell Hundred fai un casting para seleccionar aos autores que escribirán un cómic protagonizado por el, o que é utilizado por Brian K. Vaughan e Tony Harris para moquearse de si mesmos metendo por medio a outros artistas. No segundo, pouco máis trascendente, recupérase unha historia do pasado da Gran Máquina para facer unha reflexión superficial sobre o custo ecolóxico da industria do cómic. Resultan agradecidos os lápices de John Paul Leon que, aínda que axeitándose ao estándar marcado por Harris, ofrece un resultado moito máis persoal e dinámico ca o do artista habitual e co-creador da cabeceira.

A seguir, o arco de catro números que dá título ao volume retoma o fío principal da serie e introduce algún modesto avance no seu argumento. A tal efecto, Vaughan recupera a figura do antagonista da Gran Máquina e imprime á trama un verniz de ciencia ficción que sorprende ao asomar por vez primeira a estas alturas da narración. Esteamos ou non perante unha solución improvisada de cara ao peche, a perda de fol do equipo Vaughan-Harris resulta máis que evidente e as posibilidades de salvar os mobles pasan necesariamente por lle dar á historia un final acaído. Axiña saberemos se son quen de superar ou non o reto.

Entradas relacionadas – Ex Machina
Ex Macina: Xogo sucio

Ex Machina: Ex Cátedra
Ex Machina: Apagón
Ex Machina: Malos fumes
Ex Machina: En pe de guerra
Ex Machina: Realidade contra ficción
Ex Machina: A marca
Ex Machina: Estado de emerxencia

Entradas relacionadas – Brian K. Vaughan
Y o último home: Comos e porqués
Y o último home: Terra nai
Y o último home: Dragóns no kimono
Y o último home: Bonecas de papel
Y o último home: Moza con moza
Y o último home: O anel da verdade
Y o último home: Palabra clave

Os leóns de Bagdag

Os Superheroes e a Filosofía

2011-01-02T09:00:00.001+01:00

Os mesmos motivos que xustificaban unha aproximación ao imaxinario superheroico dende a óptica da fe relixiosa xustifican tamén unha explicación en termos filosóficos dos moitos elementos que compoñen esta mitoloxía contemporánea, construída en torno á perpetua loita entre o ben e o mal e con referencias tan constantes coma irremediables ao concepto de xustiza. Tom Morris e Mat Morris recollen en Os Superheroes e a Filosofía (Blackie Books, 2010) unha vintena de ensaios breves nos que se analizan as moitas tanxencias entre os argumentos protagonizados por heroes en pixama e os grandes asuntos que teñen sido durante séculos obxecto de preocupación e estudio por parte da Filosofía. A maior parte dos autores dos textos son profesores universitarios de filosofía, británicos ou estadonidenses, aínda que os primeiros ensaios veñen asinados por nomes tan familiares para os lectores de cómic como Jeph Loeb, Denny O'Neil ou Mark Waid. Os asuntos tratados xiran primordialmente en torno ás ideas de deber e xustiza, aínda que no tramo final da obra se analizan con interese cuestións relacionadas coa identidade, igualmente relacionadas co xénero e moito menos estudadas que as anteriores.

Como resulta habitual en obras destas características, o interese dos distintos textos é desigual. Algúns deles exemplifican diferentes dilemas filosóficos a partires de personaxes ou obras significadas do xénero, conxugando un correcto coñecemento do medio cun agradecido didactismo; outros resultan decepcionantes, ben pola superficialidade da achega ao xénero (nalgúns casos resulta evidente que o autor coñece só os superheroes polas súas recentes versións cinematográficas), ben pola incapacidade para tomalo como materia que conduza a reflexións interesantes. Debo dicir que, sorprendentemente ou non, os textos de Loeb, O'Neil e Waid se atopan, ao meu entender, entre os de menor interese e profundidade.

A edición de Blackie Books é máis que correcta, non só polo agradable do seu formato, senón tamén por unha tradución que, con algún problema puntual, toma en consideración no esencial a nomenclatura tradicional do noso país para os personaxes e obras mencionados.

Pema Ling

2010-12-30T07:53:00.006+01:00

O francés Georges Bess é un artista cun estilo gráfico explícitamente debedor dos grandes mestres da BD europea que, malia a súa dilatada traxectoria, resulta coñecido sobranceiramente polas súas colaboracións co psicomago Alejandro Jodorowsky. Especialmente dotado para as paisaxes e a caracterización facial, as grandes pranchas características do formato europeo ofrecen o terreo perfecto para que despregue o seu debuxo minucioso e preciosista. Iso é o que un pode esperar cando se asoma aos seus álbums: un debuxo forte, fermoso, de trazo clásico.

En Pema Ling (Norma, 2007-2010), Bess exerce como autor completo. Os álbums publicados ata hoxe ofrecen un ciclo aventureiro ambientado no Tíbet, contexto no que xa transcurría a que probablemente sexa a obra máis famosa de Bess, O lama branco. Malia a súa vocación clásica e, por tanto, a súa escasa orixinalidade, chama a atención o moi correcto plantexamento do debuxante francés, que narra paseniñamente as etapas da forxa dunha heroína chamada a liderar o seu pobo dende a fraxilidade da súa orixe. Como adoita acontecer co sistema de europeo, baseado na produción de álbums con cadencia anual, a saga benefíciase dunha lectura conxunta fronte a unha aproximación álbum a álbum. Os cinco volumes publicados ata a data amosan unha grande regularidade narrativa así coma a agardable solidez no aspecto gráfico. Unha mágoa que Bess anuncie na súa web a interrupción da serie polo cambio de directiva en Dupuis e perante o desinterese do novo equipo reitor fronte a cabeceira, por máis que o autor non desbote a súa continuación de amosar interese outro editor. Agardemos que así sexa.

The League of Extraordinary Gentlemen: Century 1910

2010-12-27T18:10:00.002+01:00

Confeso que a primeira miniserie da Liga dos Cabaleiros Extraordinarios foi para min unha severa decepción. Unha historia escrita por Alan Moore e protagonizada por Jekyll e Hyde, Mina Harker, o Capitán Nemo e outros grandes personaxes da novela fantástica e de aventuras de finais do XIX debería aspirar a moito máis do que finalmente ofrecerían estes catro números. Moore, que andaba daquela na reinvención do tebeo popular coa liña ABC, optou por unha aventura lixeira e na que a recreación da personalidade dos protagonistas o era todo. O segundo volume da serie, que outorgaba especial protagonismo á obra de H.G. Wells, incidía nas mesmas coordenadas, introducindo a algún personaxe novo e confirmando o magnífico labor do debuxante Kevin O'Neill.

Coa interposición do inédito (por unha cuestión de dereitos internacionais) Black Dossier, chega agora o terceiro volume da cabeceira, Century 1910 (Planeta, 2010), ambientado no Londres de 1910 e con novos membros na Liga: Carnacki, Orlando ou Raffles. Coma nos precedentes, estamos perante un relato hipercodificado, inzado de referencias por máis que admita unha lectura superficial perfectamente coherente. Como proba da súa vocación de lixereza, abonda con sinalar que nel atopamos algúns dos temas que o propio Moore tratara en From Hell (a entrada do novo século, Aleister Crowley, alusións a Jack o Destripador...), que se ofrecen agora ao lector en formato musical, coma se dun Grand Guignol se tratara. O'Neill segue a brillar e a cabeceira, única supervivente dos anos ABC, mantense fiel aos seus sinais de identidade co mérito engadido de constituir o derradeiro vínculo de Moore coa BD na actualidade. Que non é pouco.

Entradas relacionadas – Alan Moore
Promethea 1
Promethea 2
Promethea 3
Promethea 4
Promethea 5
Tom Strong 1
Tom Strong 2
Tom Strong 3

Tomorrow Stories 1
Tomorrow Stories 2
Tomorrow Stories 3
Top 10
Top 10: The Forty Niners
Terra Obscura 1
Terra Obscura 2
Lost Girls
A Cousa do Pantano
O día do xuízo
Watchmen
WildC.A.T.S.
Wild Worlds

Asterios Polyp

2010-12-26T08:34:00.003+01:00

É tanto o que se ten escrito sobre Asterios Polyp (Sins Entido, 2010), o celebrado regreso de David Mazzuchelli, que pouco de novo ou orixinal pode dicirse agás, se cadra, posicionarse nos debates xurdidos ao respecto. Xa que logo, o primeiro é sumarse ao que ninguén discute: o asoballante dominio gráfico de Mazzuchelli. Cada páxina deste Asterios Polyp é unha pequena alfaia, froito dunha coidada reflexión ou dun talento artístico incontestable, probablemente das dúas cousas. A simplificación máxima das formas, a adopción dun rexistro amable, case infantil, a limitación das cores... Mazzuchelli opta por camuflar a complexidade do seu debuxo, ao tempo que invisibiliza ou fai ostentación das súas trampas narrativas. Deliberadamente ou non, a obra traslada a reivindicación da beleza dende o contido cara o soporte, conformando un fermoso obxecto con sustancia física de seu, o libro. A coidadosa edición de Sins Entido consegue manter o equilibrio entre a beleza interior e a habitualmente menosprezada beleza externa.

O recoñecemento unánime da obra no seu aspecto formal contrasta coa controversia respecto da súa valoración global, o que non resulta estraño dadas as moi altas pretensións de Mazzuchelli. Asterios Polyp é, efectivamente, unha obra ambiciosa, algo que non pode considerarse de seu negativo, pero que obriga ao seu autor a estar á altura das expectativas xeradas por el mesmo. Neste debate sitúome entre os que pensan que o debuxante de Cidade de cristal estraga grande parte dos seus esforzos ata afogar o seu propio relato. Probablemente o principal referente de Asterios Polyp non se atope na narrativa gráfica, senón na literatura e, por ser máis exactos, na literatura norteamericana. A obra sitúase na vocación de trascendencia e universalidade que caracteriza á grande novela americana, ese Santo Graal que todo novelista ianqui cun bo concepto de si se sente obrigado a perseguir, en demasiadas ocasións a costa da súa propia obra. Mazzuchelli non oculta a súa vocación de profundidade, ao contrario, incorpóraa ao seu discurso de maneira explícita. Lamentablemente, as respostas ofrecidas semellan non estar á altura das preguntas plantexadas e a obra pode considerarse, nese plano, fallida.

Sería unha arrogancia inxustificable ademais de inútil facerlle calquera recomendación ao autor, máxime cando este conseguiu por méritos proprios converterse nunha referencia ineludible do cómic norteamericano. Só cabe recoller o moito de salientable que hai neste Asterios Polyp e agardar pola súa próxima obra.

Entradas relacionadas

Daredevil: Born again

Noite en branco

2010-12-13T08:09:00.002+01:00

É imaxinable un relato ambientado na Revolución rusa de 1917 que non adopte formato folletinesco? Dende logo, Noite en branco (Glénat, 2009), escrito por Yann Lepennetier, non ofrece ningún argumento a prol de que o sexa. O tomo integral de Glénat recolle os catro álbums publicados orixinalmente e neles atopamos irmáns xemelgos en bandos enfrontados (o heroe romántico e idealista mantense fiel ao zarismo decadente, mentres o seu igual malvado se suma ao bolchevismo rampante), elementais triángulos amorosos, percorridos heroicos clásicos con morte e resurrección e, chegando ao final, sorprendentes revelacións sobre a filiación dalgún dos personaxes. En definitiva, elementos que enriquecen todo novelón que se precie e que só atopan unha excepción no terceiro capítulo da serie, un agradecido paréntese baixo a forma do relato detectivesco nun escenario colonial.

Daquela, é o entorno o que condiciona o relato ou é este o que busca un medio propicio? Sexa como sexa, probablemente ese encaixe excesivamente rutinario é o que máis lastra unha narración, por outra banda, máis que correcta, debuxada e coloreada con desenvolutura por un Olivier Neuray moi próximo á liña clara de E.P. Jacobs.

Entradas relacionadas - Yann
Freddy Lombard

A fe dos superheroes. Descubrir o relixioso en cómics e películas

2010-12-12T11:08:00.002+01:00

Aínda que os cómics de superheroes non adoitan recoller contidos explícitamente relixiosos, si resulta habitual a presenza de dilemas morais e conflitos xurdidos de ideas de xustiza contrapostas. Isto resulta aplicable mesmo á versión máis recente do xénero, con toda a súa carga irónica e desmitificadora. Dito doutro xeito, o que latexa tras a mitoloxía superheroica non é outra cousa que a eterna confrontación entre o Ben e o Mal, ao que se une a presenza habitual do sobrenatural e duns personaxes dotados de atributos sobrehumanos e cun perfil ético que os achega á divinidade ou á maldade extrema. É dicir, malia a deliberada invisibilidade do feito relixioso no tebeo superheroico, os nexos entre os dous mundos existen.

En A fe dos superheroes (Sal Terrae, 2010) Greg Garrett analiza os dilemas proprios do xénero dende unha perspectiva teolóxica. Non se trata tanto de rastrexar a esquiva presenza do relixioso canto de establecer pontes entre os argumentos propios destes cómics e as preguntas que pretenden responder as distintas confesións. Cun ton lixeiro e abertamente divulgativo, Garrett expón algunhas das grandes cuestións das que se ocupa a teoloxía e propón respostas a partires dos exemplos que atopa en tebeos de superheroes, de Superman aos 4F pasando por Daredevil ou Spiderman. O corpus citado inclúe o obvio (Watchmen, Kingdom Come, Born again...) excedéndoo con moito, co que o autor demostra un fondo coñecemento dos universos superheroicos e unha afección real cara o medio.

Hai dous aspectos da edición de Sal Terrae que merecen salientarse. Por unha banda, a inexcusable ausencia nas citas das edicións españolas dos cómics mencionados, especialmente se consideramos que os máis deles son obras que, pola súa relevancia, teñen sido publicados no noso país en máis dunha ocasión. Por outra, unha tradución que, descoñecendo a tradición española do medio, ofrece versións en castelán correctas pero discordantes co que calquera lector, especialmente o non iniciado, pode adoptar nos andeis das nosas librerías (Los Vigilantes por Watchmen ou La llegada del Reino por Kingdom Come constitúen dous bos exemplos). Non se trata dunha cuestión menor xa que priva ao texto de boa parte da súa forza divulgativa, especialmente de cara ao que sería o seu lector natural, non iniciado en materia superheroica.

Os Novos Mutantes: Fillos das sombras

2010-12-03T08:08:00.000+01:00

Afeitos como estamos á sobreexplotación comercial de calquera produto que arrecenda a éxito, resulta sorprendente constatar canto tardou Marvel Comics en transformar aos X Men en franquicia. Malia a solidez da vendas da cabeceira mutante dende que o guionista Chris Claremont se fixera cargo dela en 1975, non foi ata 1982 que os directivos de Marvel decidiron poñer no mercado produtos derivados da mesma. Dese ano data a miniserie protagonizada por Lobezno que Claremont realizou xuntamente con Frank Miller e que entre nós se ten reeditado como Lobezno: Honor, primeira incursión en solitario do hoxe ubicuo mutante canadense. E tamén nese ano deuse ao prelo a novela gráfica inaugural dos Novos Mutantes, versión xuvenil da Patrulla X que pasaría a contar con cabeceira de seu a partires do ano seguinte.

Aqueles primeiros números dos Novos Mutantes teñen un interese relativo dende un punto de vista actual. Claremont, que daquela se atopaba no seu cénit creativo e aínda mantería un nivel envexable durante algúns anos, rebaixa as pretensións da cabeceira con respecto á súa matriz e tece un relato matizado pola condición adolescente dos seus protagonistas. As súas primeiras historias, moi correctamente ilustradas por Bob McLeod, combinan un sentido da aventura inocente e xuvenil (motoristas acróbatas, colonias romanas en pleno século XX...) con elementos propios de argumentos de instituto (angustia adolescente, romance, rivalidade con outros institutos...). Claremont destacou nun dos seus puntos fortes habituais, a caracterización, logrando dotar dun certo carisma a un feixe de personaxes que, malia que con diferente sorte, seguen a ser lembrados hoxe.

A irrupción de Bill Sienkiewicz á altura do número 18 da cabeceira trastocaría este equilibrio e reorientaría o título de xeito irreversible. O debuxante adoptaría no título mutante un rexistro moi persoal, alonxado da súa produción previa e que desafiaba os estándares superheroicos do momento. Os protagonistas pasaban a aparentar maior idade, pero sobretodo, desbotábase a vocación realista para dar entrada a un expresionismo sorprendente, con composicións arriscadas e algún elemento abstracto. Todo un shock para os lectores, que se posicionaron ardentemente a favor ou en contra do artista.

Resulta fascinante comprobar que a mudanza experimentada pola cabeceira resulta únicamente do labor de Sienkiewicz, cuxo estilo gráfico distorsionaba uns guións que en pouco se apartaban dos precedentes. Os primeiros capítulos tras a chegada do novo debuxante conformarían a chamada Saga do Oso Místico, unha das máis recordadas da cabeceira e na que atopamos un Sienkiewicz que xa non volvería ser, a metade de camiño entre os seus máis convencionais traballos previos e a liberación total do seu estilo que seguiría. Pero o interesante de todo isto é imaxinar esta mesma historia debuxada polo debuxante que o antecedera, Bob McLeod, o que conduciría a un resultado totalmente distinto (convencionalmente superheroica, desprovista do onirismo desatado de Sienkiewicz) sen mover unha coma do guión.

A presente reedición dos primeiros números de Sienkiewicz en Os Novos Mutantes no volume Fillos das sombras (Panini, 2010) permite establecer este contraste ao inserir entre os números 21 e 22 da serie o que foi o primeiro anual da cabeceira, ilustrado por McLeod e que contén unha historia de ambientación espacial. A sensación de delirio surreal, as múltiples arestas do acabado, a ambientación sinistra que provocara o novo debuxante esváense e reaparecen tras o paréntese. É o efecto Sienkiewicz, o prisma gráfico cambia unhas historias que non estaban específicamente escritas para el.

Fóra da Saga do Oso Místico, que conserva toda a súa forza, nin a chegada de Warlock, nin a posterior aventura con Capa e Puñal coma convidados atesouran outro interese que o de comprobar como era o día a día dunha serie mutante a mediados dos 80. É a apreciación da asoballante personalidade gráfica de Bill Sienkiewicz o que xustifica a relectura dos capítulos que compoñen este volume.

Frank Cappa Integral

2010-12-01T08:54:00.005+01:00

Glénat reúne nun volume integral as aventuras de Frank Cappa, o xornalista de guerra creado por Manfred Sommer a principios dos 80, devolvendo aos andeis das librerías unha obra que gozou de popularidade e prestixio no seu tempo e que ficaba prácticamente esquecida dende entón. A presente edición (2010) recolle todas as historias protagonizadas polo personaxe en orde cronolóxica, acompañadas de diversas introducións (unha ad hoc de Alejandro Jodorowsky e varias das que no seu día prologaron os álbums do personaxe), bosquexos e mesmo un inédito inacabado. Cómpre recoñecer o labor dunha editorial que demostra valorar o seu catálogo cualitativamente e non só en termos de rentabilidade, aínda que o presente volume presenta unha pega á que resulta imposible non refereirse: para axustar a obra ao formato da colección de integrais, reduciuse o tamaño das pranchas nunha porcentaxe que non só empobrece notablemente o debuxo de Sommer, senón que chega a dificultar a lectura.

O Cappa de Sommer é, coma tantas outras obras, fillo do seu tempo, e a súa lectura actual esixe do lector cando menos a actitude de quen se achega a unha obra concebida baixo uns parámetros que perderon vixencia. O autor constrúe o seu personaxe como heroe de acción e opta pola localización exótica, pero o mundo que describe non semella moi axeitado para a aventura intrascendente. Estamos nos primeiros 80, a descolonización de África e Asia é imparable, o mundo asistiu ao fiasco norteamericano en Vietnam, España vén de superar unha longa ditadura. Non é tempo de neutralidade senón de compromiso ético e Sommer válese das primeiras aventuras de Cappa para expoñer un discurso abertamente antibelicista e crítico coa presenza europea en África, aspecto este último que, parecendo obvio dende unha perspectiva actual, permítelle ao autor establecer distincións entre as partes en conflito e superar o que doutro xeito podería ser unha condena das guerras puramente retórica.

É de agradecer que, en sucesivos relatos, Sommer ampliase o círculo temático da súa creación e variase a perspectiva das narracións. No que sería o segundo álbum de Cappa, e que sitúa o personaxe en Brasil, atopamos o consabido relato colonial (A caza), desta volta ambientado no Amazonas, mais tamén un conto fantástico (Jangada) e un relato sentimental (Carnaval). O seguinte feixe de historias, recollidas no seu día no álbum Welcome, mergúllanse nas orixes do personaxe e estarían destinadas a concretar o perfil persoal de Cappa. A súa filiación inverosímil, a súa mocedade nunha vila canadense chamada Utopía ou o seu primeiro desengano amoroso configúrano coma heroe apátrida que renuncia á felicidade idílica da infancia para manter unha vida errante e allea ao compromiso sentimental. Sommer pecharía o círculo vital do personaxe con dúas viaxes que o retrotraen aos seus relatos orixinais. As aventuras de Cappa en Sudamérica (Somoza e Gomorra) e Vietnam (Viet-song) recuperan o ton das primeiras historias, con argumentos que plantexan frontalmente dilemas morais e que conducen a conclusións sempre pesimistas.

Gráficamente, Sommer amósase coma un debuxante intuitivo (os seus bosquexos así o proban) e dotado dun magnífico sentido narrativo, que recolle influenzas que van dende autores de tiras de prensa norteamericanas (Frank Robbins, Milton Caniff) a mestres da BD europea como Hugo Pratt e Jesús Blasco. Tamén dende este punto de vista está plenamente xustificada a recuperación desta obra.

Os Balcáns, viñetas para despois dunha guerra

2010-11-24T08:21:00.003+01:00

Na derradeira Paisaxe de papel do ano, refírome ao tratamento da cruenta guerra dos Balcáns dos anos 90 na obra de autores como Joe Sacco, Joe Kubert, Hermann ou Enki Bilal. Cada un deles aporta unha visión propria: da crónica xornalística ao relato de acción con tintes satíricos, pasando pola historia baseada en feitos reais ou o futurismo simbólico; mais todos coinciden nunha pouco retórica condena da sinrazón da guerra e da pasividade internacional fronte o conflito: Os Balcáns, viñetas para despois dunha guerra.

Asasinato no Consello Nacional

2010-11-09T08:20:00.004+01:00

Un dos problemas que ten a literatura galega é que toda obra que acada unha certa sona parece destinada a ser xulgada non polo seu propio valor senón polo papel que está chamada a xogar dentro do noso sistema literario. A Diego Ameixeiras abondoulle cunha expresión sucinta do argumento da súa nova novela (a investigación do asasinato dun parlamentario do BNG nas semanas seguintes á caída electoral do bipartito), para conseguir algo tan complicado como chamar a atención do público (a obra esgotou a súa primeira edición en apenas un mes) e dunha prensa pouco proclive a adicar espacio á literatura en xeral e á galega en particular. Sería tan inxusto cargar a Asasinato no Consello Nacional (Xerais, 2010) coa obriga de ter que gañar novos lectores para a literatura galega coma reducir a súa valoración á medida en que cumpra ese “fin superior”, especialmente se consideramos que, lonxe de estarmos perante un caso de oportunismo, a novela recolle as claves literarias de Ameixeiras e resulta plenamente coherente no contexto da súa obra.

As tramas policiais non lle resultan estrañas a Ameixeiras, por outra banda, guionista da serie da TVG Matalobos. As súas dúas primeiras novelas, Baixo mínimos e O cidadán do mes, plantexaban senllas intrigas criminais cunha importante compoñente política, ao tempo que introducían a figura do detective Horacio Dopico. Ambas transcurrían na Galicia dun universo paralelo, na que o espectro político oscila entre o populista Partido Estatutario no poder e o independentismo violento (e localista?) do GIA. É esa pertenza a unha realidade alternativa a que parece xustificar que Ameixeiras prescinda agora de Dopico, que aínda así asoma no primeiro capítulo de Asasinato… reconvertido en inspector da SGAE, e introduza a un novo investigador, Alberte Cudeiro, cando ambos resultan, no esencial, intercambiables: varóns, solteiros, orixinarios de Oregón/Ourense, aproximadamente da mesma idade e cunha psicoloxía e unha retranca indiferenciables. Que Cudeiro sexa un ex–antiglobalización reconvertido en místico, amante das infusións e da comida vexetariana, e Dopico un simple crápula, constitúe apenas unha diferencia epidérmica que os aproxima máis do que os alonxa. Cudeiro é un Dopico rehabilitado.

Outra constante da escrita de Ameixeiras tamén presente en Asasinato… son as chiscadelas xeracionais, referencias musicais e cinematográficas que serven tanto para cruzar un cobadazo cómplice co lector como para darlle adubo aos personaxes. Atopámolas nas novelas de Dopico e tamén na recente Dime algo sucio, aínda que é en Tres segundos de memoria (mates de Sabonis) onde alcanzan o paroxismo. O autor xoga desta volta con algunhas bandas norteamericanas especialmente activas nos 90 (Sonic Youth, Fugazi, Mudhoney), o que lle permite apuntar á cidade de Seattle coma capital do rock alternativo noventeiro e posterior berce das correntes altermundistas das que participou Cudeiro.

Mais sería errado considerar esta obra coma unha simple repetición dos tópicos literarios do autor. De feito, sería máis exacto entender que estamos perante unha reorganización do seu universo, que retoma o material previo pero o conduce cara novos fins. É unha obviedade sinalar que hai nesta novela unha vontade de reflexionar sobre o escenario político que derivou das últimas eleccións autonómicas, o que nos sitúa nun plano de realidade ata agora inédito na súa obra e que obriga a introducir cambios na súa escrita. A ollada deformante das novelas de Dopico atenúase (sen desaparecer) e o mesmo acontece co humor retranqueiro daquelas obras e de Tres segundos de memoria. Ademáis, por unha lóxica esixencia da narración, Ameixeiras creba o círculo de Oregón/Ourense, o territorio literario no que ambientara as súas novelas precedentes, para trasladar a acción á capital de Galicia. E aínda que concentrada nun suceso histórico determinado, resultaría enganoso pensar que Asasinato… é unha novela meramente conxuntural, como tampouco o era a súa inspiración lonxana. Haberá quen se achegue a ela coa intención de disfrutar dunha intriga criminal e haberá tamén quen queira xogar ao quen é quen, algo que Ameixeiras fomenta representando aos diversos políticos moi de acordo co seu personaxe público. Mais o lector que goste, ten tamén ao seu dispor unha reflexión sobre as orixes e a traxectoria posterior da principal forza nacionalista galega da actualidade, sobre a súa coñecida e complicada dialéctica interna e tamén sobre a imaxe que do partido proxectan os medios de comunicación. No fondo albíscase o retrato da sociedade que crea, explica e, en certa medida, é tamén transformada por ese entramado político, institucional e social.

Asasinato no Consello Nacional marca unha inflexión interesante na traxectoria de Ameixeiras. Dado o improbable de que recunque cunha novela similar e considerando ademáis a sutil distancia que marcaba Dime algo sucio coa súa obra previa, é complicado aventurar cara onde se dirixirá agora. Por outra banda, asistimos tamén a un encontro co grande público que está por ver en que medida conserva. En calquera caso, a obra sitúa en primeiro plano a un escritor que levaba tempo petando na porta.

Daredevil: Born again

2010-11-02T10:27:00.017+01:00

Poucas cousas poden dicirse a estas alturas do Daredevil: Born again (Panini, 2010) de Frank Miller e David Mazzuchelli. Poucas porque, tratándose dunha obra de referencia na evolución do xénero superheroico, ten sido analizada cuantiosamente dende a súa publicación orixinal, a mediados dos 80; mais tamén poucas porque, en contraste co que acontece con outras obras que xogaron un papel semellante (Watchmen, Dark Knight ou Batman Ano I, por non alonxarnos demasiado), estamos ante un relato sinxelo e cuxo interese reside antes na adaptación á mitoloxía superheroica dun argumento clásico (dos que Balló denominaría "universais") que no concreto desenvolvemento da historia na cabeceira de Daredevil.

Penso que non descubro nada se digo que o argumento de Born again recolle unha historia arquetípica sobre morte e resurrección, na que a figura heroica debe perdelo todo (absolutamente todo) para renacer e seguir adiante. Dende ese punto de vista, a obra insírese nunha tradición que ten un exemplo moi evidente na historia de Xesucristo (e de feito, a obra ostenta unha símboloxía explícitamente cristiá) pero que se remonta a tradicións literarias e culturais previas. O éxito de Miller foi o de presentar unha narración que tampouco era exactamente allea aos universos superheroicos cun grao de crueza ata entón inédito e valéndose, sen forzar no máis mínimo, dos elementos dun escenario que coñecía perfectamente. Miller outorga a cada personaxe un papel coherente coa súa traxectoria previa, reservando a Kingpin a condición de némese absoluta do heroe, condición á que el mesmo o elevara paulatinamente dende que se fixera cargo dos guións da serie en 1981. Esta coherencia non impide que asuma riscos, coma a de relatar as sucesivas traizóns a Matt Murdock de Karen Page, Foggy Nelson e Glorianna O'Breen. Na mesma liña, a demencia do heroe preséntasenos con grande patetismo, pero sobretodo, prolóngase por un tempo excesivo de acordo cos estándares do tebeo superheroico da época. No seu tránsito cara o útero paterno do que naceu (o ximnasio do seu pai, lembremos que ata esta obra a figura da nai do heroe estaba prácticamente ausente), combate a súa propia tolemia (o inimigo interior), morre e resucita da man... de Deus? da súa nai? as dúas cousas? Recuperado o eu, Murdock debe restaurar tamén o seu alter ego, no que constitúe un dos episodios máis forzados da saga: que Kingpin solte a un psicópata descoñecido vestido de Daredevil non parece ter outra finalidade que a de escenificar a loita das dúas caras da moeda.

Mención aparte merece a entrada en escena de Nuke, primeiro inimigo que Daredevil debe confrontar como tal dende o seu renacemento. O interesante do personaxe, dende unha perspectiva actual, non é tanto que semelle ser unha versión distorsionada do heroe ex-combatente de Vietnam que daquela se atopaba no cénit da súa popularidade (pénsese que tanto Rambo 2 coma a serie de animación do personaxe -!!!- datan de 1986, ano no que se publica Born again), senón que sexa precisamente Frank Miller, o Frank Miller que hoxe coñecemos coma unha caste de redneck fóra de control, quen levase a cabo o que só pode interpretarse coma unha crítica fronte este tipo de ficcións bélicas.

Xa que logo, Miller define, reorganiza e deixa a cabeceira nun punto no que, como sinala acertadamente Santiago García no epílogo da presente edición de Panini, calquera continuación resulta innecesaria. E de feito, a etapa de Miller no seu conxunto e este colofón final fixan a versión do personaxe vixente aínda hoxe.

No que atinxe ao labor de David Mazzuchelli, a obra permítenos asisitir a un proceso de liberación do seu estilo que fai que o debuxo dos últimos capítulos sexa máis persoal e alonxado do canon superheroico que o dos primeiros, non digamos xa dos seus números previos na cabeceira. E iso que en todo o traxecto Mazzuchelli parece servirse do manual de estilo de Miller, plantexando as súas páxinas dun xeito deliberadamente semellante a como o escritor o facía cando era tamén debuxante da serie. Coñecendo a súa traxectoria posterior, podemos afirmar que en Born again asoma, por vez primeira, o artista que ilustraría Batman Ano I e que, máis adiante, abandonaría o rexistro superheroico e o mainstream norteamericano para emprender proxectos doutra natureza.

Atopámonos, xa que logo, perante unha obra que acumula motivos para merecer unha presencia constante nos andeis das librarías, polo que celebramos a recente e moi digna reedición de Panini, que engade un prescindible capítulo previo xustificándose en que nel colaboran por vez primeira os dous artífices da obra, e redondea o produto con bosquexos de Mazzuchelli e dous interesantes artigos a cargo do mencionado Santiago García e David Fernández.

Entradas relacionadas – Daredevil
Daredevil: Marcado pola morte - Elektra
Daredevil: Guerra de bandas
Daredevil: Cazadores
Daredevil: Condenados

Daredevil: Acabado

Entradas relacionadas – Frank Miller
Hard boiled
Give me liberty
Martha Washington goes to war

Criminal: Os pecadores

2010-10-27T07:45:00.004+02:00

Tracy Lawless, personaxe que xa aparecera no segundo volume de Criminal, é reclamado en Os pecadores (Panini, 2010), quinto volume da serie, por dous bandos aparentemente contrapostos: o exército e unha organización criminal. Trátase nos dous casos de grupos violentos, mais cunha diferencia fundamental entre ambos: fronte o carácter claramente ilegal das bandas mafiosas, o exército é un dos corpos a través dos cales o poder estatal exerce o seu monopolio sobre a violencia lexítima (ou socialmente lexitimada). A conducta de Lawless ignora esta diferencia, o que implica que, no que a el atinxe, ambas son lexítimas/ilexítimas por igual. Mais non nos trabuquemos, Lawless non é un inmoral e moito menos un cínico. Ao contrario, a súa é unha conducta claramente moral, ata o punto de pretender aplicar principios éticos na súa acción ao servizo dun capo, o que o convirte, en palabras do seu xefe, no “peor sicario do mundo”. Ed Brubaker establece unha premisa que lembra o argumento central de Sleeper, no que Holden Carver debía optar tamén entre as forzas da orde e unha organización criminal. Brubaker suxire, acolléndose máis outra vez aos lugares comúns do xénero negro, que nunha sociedade totalmente corrompida non hai outra saída moral que o individualismo. No traxecto, plantexa e resolve con corrección unha intriga criminal na que atopamos outras imaxes que evocan a súa produción previa, coma a dun mozo que monta nun scooter ao xeito de Deadenders.

Pola súa banda, Sean Phillips segue co seu labor sobrio e contundente, tan escasamente espectacular como eficaz. A coherencia gráfica da cabeceira e a súa perfecta sintonía cos guións de Brubaker ten moito que ver coa discreta mestría de Phillips, mais tamén coa sólida expresividade que aportan as cores de Val Staples. No plano argumental, a serie ofreceu ata agora un perfil variable; no gráfico, a súa regularidade vén sendo envexable.

Entradas relacionadas - Criminal

Criminal: Covarde

Criminal: Lawless

Criminal: Mala noite

Criminal: Os mortos e os moribundos

Entradas relacionadas - Ed Brubaker

Incógnito 1
Sleeper: O longo camiño a casa
Sleeper: Todo é mentira – Unha liña borrosa

Sleeper: Á súa sorte

A escena do crime

Gotham Central: Corrigan II

Gotham Central: Robin morto

Gotham Central: O alquimista

Gotham Central: Corrigan

Gotham Central: Caso sen resolver
Gotham Central: A vida está chea de decepcións

Catwoman: Final de percorrido

Catwoman: Viaxe salvaxe

Catwoman: Baixo presión

Deadenders

The Fall

Noxentamente rica

2010-10-09T16:03:00.030+02:00

Dende as súas primeiras obras, Víctor Santos revelouse coma un debuxante talentoso e cun grande instinto narrativo, malia que o seu estilo gráfico dista moito dos estándares proprios do mainstream americano. De aí que a súa proxección internacional non tivese como primeiro punto de destino Marvel ou DC, senón Europa ou editoriais americanas como Anctartic Press ou Image. Non parece casual que o primeiro traballo de Santos para DC cómics, Noxentamente rica (Panini, 2010), se integre en Vertigo Crime, o novo selo da compañía adicado ao relato criminal. A obra do valenciano está repleta de relatos de xénero, do fantástico ao negro, pasando por superheroes ou historias de yakuzas. De aí que non resulte estraña a súa afinidade (artística e seica tamén persoal) con Brian Azzarello, creador xuntamente co debuxante Eduardo Risso de 100 Balas, primero grande éxito noir do selo Vertigo, nin tampouco que ambos recibiran a encarga de Karen Berger de elaborar unha so-called "novela gráfica" para a nova liña editorial da compañía especializada en xénero negro.

Se 100 Balas constituía un perfecto exemplo de noir contemporáneo, en Noxentamente rica Azzarello plantexa unha historia que ten como referentes aos clásicos literarios e cinematográficos (non son os mesmos?) do xénero. Ambientado a finais dos anos 50, o relato ten como protagonistas a uns personaxes que non agachan a súa condición de estereotipos: un ex-deportista, a non-tan-inocente filla dun empresario rico, unha actriz de Hollywood... Tampouco a trama elude a previsibilidade que abrolla das súas premisas. Ao contrario, Azzarello percorre o camiño que outros deseñaron hai tempo, facendo da fidelidade ao tópico a razón de ser do relato. É apenas nesta imitación consciente ou nun final exento da moralidade clásica que recoñecemos a contemporaneidade dun texto que quece pero non queima.

De feito, poderiamos dicir que é moito máis o que o debuxo de Víctor Santos aporta á escrita de Azzarello que ao contrario. O autor de Os Reis Elfos non só desenvolve un labor de ambientación intenso e efectivo, senón que é quen de superar os límites do seu estilo gráfico para dotar aos personaxes dun acabado moito máis realista do que resulta habitual na súa obra. E non só iso, lonxe de abandonarse ás que serían as súas referencias naturais (Darwyn Cooke ou o Frank Miller de Sin City, por exemplo), Santos rebaixa a súa vistosidade narrativa habitual ata acadar un ton igualmente funcional pero moito máis discreto.

Para finalizar, unha curiosidade. A tradución do título por parte de Panini desfai a ambigüidade da versión inglesa, xa que o rich do orixinal non só vale indistintamente para "rico", "rica" e "ricos", senón que ademáis é o nome do protagonista.

Tom Strong 3

2010-09-22T08:10:00.004+02:00

O final de O sulfato atómico, probablemente o gran clásico entre as aventuras protagonizadas por Mortadelo e Filemón, refuta a teima de Francisco Ibáñez por presentar o seu traballo como intrascendente e inmune á penetración do marasmo cultural que o rodea. A imaxe dun exército de parafernalia seudo-nazi enfrontándose a unha invasión de formigas xigantes non só apela ao cinema de serie B ou ás noveliñas de a peso, senón que mesmo nos pode servir para establecer un nexo con Alan Moore.

E é que neste terceiro tomo de Tom Strong (Norma, 2007), título consagrado á reciclaxe do imaxinario fantástico máis desacomplexado, atopamos tamén unha invasión de formigas xigantes, neste caso de orixe extraterrestre, que se propoñen converter o noso planeta nunha enorme reserva alimenticia. O concepto evoca non só as imaxes de xigantismo animal tradicionais nas ficcións de terror e fantasía (de King Kong ás arañas king-size de Tarzán), senón tamén as recurrentes metáforas da Guerra Fría que presentaban as formas de vida colectiva dalgúns insectos como remedo do réxime soviético, cunha especial fixación pola redución do ser humano á faceta de agricultor-colleiteiro. Moore retoma o concepto aínda que opta por presentalo limpo de calquera subtexto político e, probablemente para subliñalo, incorpora á confraría que resiste a invasión a un secundario de orixe rusa (secundaria, para ser máis exactos: Svetlana X).

Outra idea moi propia de certa ciencia-ficción clásica que Moore recupera é a da diferencia física como signo da abducción, do maimiño que non se dobra ás cicatrices na caluga. O de Northampton opta por un terceiro ollo na fronte que só podemos cualificar como pouco sutil, por máis que resulte coherente co ton desenfadado que preside o relato, o mesmo ton que sitúa na vangarda da resistencia a un cowboy espacial que monta un cabalo futurista e fala como John Wayne.

Sorprendentemente, o resultado desta combinación de factores non é tanto unha parodia como unha aventura que non recoñece límites. Moore parece defender a posibilidade de naturalizar calquera extravagancia unha vez que se establece o enfoque fantástico do relato, evitando o ridículo pola vía de non tomarse a si mesmo demasiado en serio. Sáelle ben a xogada ou simplemente vemos con bos ollos calquera texto asinado por el? Difícil responder.

O tomo péchase cun capítulo que contén tres historias de oito páxinas: a primeira debuxada por un Howard Chaykin que coñeceu tempos mellores; a segunda escrita por Leah Moore, filla do barbudo, e debuxada por Shawn McManus; e a terceira, a máis inspirada, na que o equipo creativo habitual desenvolve un argumento tipo Golden Age (Tom Strong atrapado nun tebeo!) que agacha unha divertida reflexión metaliteraria (metatebeística?) sobre a censura nos cómics.

Entradas relacionadas – Tom Strong
Tom Strong 1
Tom Strong 2

Entradas relacionadas – Alan Moore
Promethea 1
Promethea 2
Promethea 3
Promethea 4
Promethea 5
Tomorrow Stories 1
Tomorrow Stories 2
Tomorrow Stories 3
Top 10
Top 10: The Forty Niners
Terra Obscura 1
Terra Obscura 2
Lost Girls
A Cousa do Pantano
O día do xuízo
Watchmen
WildC.A.T.S.
Wild Worlds

Entradas relacionadas – Chris Sprouse
Ocean

Hellboy: O home retorcido

2010-09-17T08:08:00.003+02:00

Dende as primeiras historias protagonizadas por Hellboy quedou establecido que a indagación acerca da orixe e destino do personaxe non sería o único motor argumental da saga. Tan lonxe como á altura da segunda miniserie da cabeceira, Os lobos de santo Augusto, ficaba xa establecido o outro gran principio que rexería as aventuras da creación de Mike Mignola, a de facelo interactuar coas distintas tradicións esotéricas do mundo. A lonxevidade do personaxe, consecuencia dun éxito que non estaba inicialmente garantido, fixo que esta segunda vertente (non incompatible coa primeira, por certo) fose adquirindo importancia, conformando a cabeceira nun lugar no que se nos presentan distintas concepcións do sobrenatural baixo as formas da narración terrorífica e tamén doutros xéneros que van da ficción científica, á serie B cinematográfica pasando polo bélico ou o detectivesco.

Aínda que ambientado en 1958, O home retorcido (Norma, 2010), a máis recente miniserie do personaxe, non pretende afondar na caracterización dun Hellboy cuxa participación apenas excede á dunha mera testemuña. Cunha ambientación propia do gótico americano, o relato suma a unha premisa fáustica (a venda da alma ao diaño) o tópico do soldado retornado (e, como alguén dixo, dende a Odisea, todo soldado que retorna é Ulises), para enfiar unha historia de bruxas e demos sen excesivas pretensións. Aínda que os méritos para ser acredora do Eisner á mellor miniserie poidan ser discutibles, non pode negarse a corrección e coherencia da trama, perfectamente ilustrada por un Richard Corben que non precisa despregar todas as súas facultades para demostrar non só que conserva intacto o seu talento, senón tamén que o seu estilo gráfico acáelle especialmente ben ao universo imaxinado por Mignola. A miniserie engade un novo episodio a unha cronoloxía, a do personaxe, por definición inacabable.

Entradas relacionadas
Hellboy: A escuridade chama

Dreadstar

2010-09-16T08:53:00.000+02:00

Transcurridos case trinta anos dende que o Dreadstar de Jim Starlin vira a luz por vez primeira, a recente reedición dos primeiros doce números da cabeceira (Planeta, 2010) ofrece a oportunidade de calibrar a vixencia do que pasa por ser un dos traballos máis memorables do seu autor e que foi mascarón de proa de Epic, o selo de creación propia e orientación adulta da Marvel dos primeiros 80. Dende unha perspectiva actual, a proposta de Starlin, acción e aventura nun entorno de ciencia ficción claramente debedor de esquemas superheroicos, non parece precisamente arriscada, aínda que probablemente non era risco o que a liña editorial buscaba, senón diversificar a oferta, abrindo o espectro con productos capaces de captar novos segmentos de mercado sen deixar fóra ao lector-tipo da compañía. Cómpre lembrar que en 1982, ano no que a cabeceira bota a andar, o estándar de aventura futurista establecido pola primeira vaga de películas de Star Wars estaba xa plenamente asentado (as dúas primeiras entregas da saga foran un éxito e a terceira estaba xa en fase de produción) sendo ése outro ronsel no que Starlin semella querer situar a súa obra. De feito, por máis que a elección de dúas potencias galácticas de connotacións tan obvias como a Monarquía e a Instrumentalidade invitaría a pensar que hai en Dreadstar algunha caste de discurso crítico cara Estado e Igrexa, o certo é que non atopamos máis datos que os puramente nominais para sustentar esta tese. Coma nas películas de Lucas, o esencial é a aventura, nin máis nin menos.

Outro dato a salientar, nos 80 o mercado da grapa érao prácticamente todo, non se producía pensando na eventual recopilación en tomo. Consecuencia, a saga de Dreadstar acusa o peso excesivo do episódico en perxuízo do argumento a longo prazo. Starlin artella os seus guións pensando ante todo na coherencia do capítulo-número, facendo que en cada un deles se sustancie de maneira completa e pechada un evento determinado, por máis que esa acción inmediata sirva para mover unhas engranaxes máis lonxanas. Cómpre recoñecer que, aínda que pode lastrar a lectura global, o dominio de Starlin da cadencia episódica tradúcese en momentos brillantes, capítulos resoltos con mestría e golpes de efecto notables.

Outro punto forte, a caracterización dos protagonistas. Concedéndolles alternativamente a voz narrativa en distintos capítulos, integrando no relato os seus respectivos pasados e apoiándose en estereotipos moi empregados no tebeo de superheroes (a estrutura dos Dreadstar e compañía aseméllase e moito á dos grupos superheroicos), Starlin define aos seus protagonistas cunha concisión e coherencia envexables.

Polo demáis, Starlin foi sempre un debuxante de trazo clásico, ben acomodado no canon superheroico no que se moveu (e segue moverse) durante a maior parte da súa carreira. A boa resistencia que os seus deseños (especialmente os escenarios e a maquinaria futurista) presentan ao paso dos anos non só proba ese clasicismo, senón que demostra que estamos ante un dos seus mellores traballos como debuxante.

París, oito artes na novena

2010-09-15T08:35:00.001+02:00

Na nova Paisaxe de papel, París, oito artes na novena, fago un repaso á representación da capital francesa na obra de autores como Pellejero, Bertozzi, Jason, Tardi ou Peeters. Como sempre, fico abraiado polo magnífico labor da redacción de Cultura Galega na procura e selección das imaxes que acompañan o texto. Dende aquí, a miña gratitude cara eles.

Freddy Lombard

2010-09-09T14:14:00.003+02:00

Nos extras deste Freddy Lombard – Obra Completa (Glénat, 2007) atopamos un testemuño de Yves Chaland no que recoñece que a primeira aventura do personaxe, O testamento de Godofrío de Bouillon, foi debuxada directamente, sen guión, e que a conclusión da mesma xurdiu espontáneamente cando ía aproximadamente pola metade. Ese espíritu de improvisación está presente non só nese primeiro álbum, senón en todas as aventuras do personaxe. Probablemente porque os seus obxectivos son outros, Chaland non sente a necesidade de dotar ás súas obras dunha estrutura equilibrada nin de xustificar excesivamente as súas eleccións argumentais. As aventuras xorden da nada e envolven aos personaxes polos motivos máis exóticos, especialmente no primeiro álbum e no seguinte, O cemiterio dos elefantes. A partires de aí, a incorporación de Yann Lepennetier aos guións tradúcese nunhas tramas máis convencionais e equilibradas. Malia iso, a personalidade dos tres protagonistas da cabeceira muda dun relato a outro coa mesma facilidade que a súa ocupación. Concluidos os cinco álbums que compoñen os dous recopilatorios de Glénat, non podemos afirmar con seguridade quen son Freddy, Dina e Sweep, cales son as súas motivacións, os rasgos da súa conducta, entroutros motivos porque se prescinde de calquera historicidade, facendo tabula rasa ao final de cada historia. Así, en O cometa de Cartago, terceiro álbum da serie, temos a primeira e última noticia de que Dina está namorada de Freddy (aínda que se cadra non é así e todo é consecuencia do ton onírico que tinxe o relato). Vacacións en Budapest semella o intento de construir unha aventura ao xeito da tradición franco-belga que deriva directamente de Tintin, cunha viaxe ao estranxeiro e a interacción en sucesos históricos, neste caso a desestalinización de Hungría. Finalmente, en F.52 atopamos unha historia ambivalente, que mistura situacións abertamente humorísticas con cuestións tan delicadas como os nenos con discapacidade, o secuestro de cativos ou o suicidio (fermosísimo suicidio, por certo).

A indolencia de Chaland como escritor (ou co-escritor) contrasta co seu perfeccionismo como debuxante. As páxinas dos cinco álbums compilados amosan a un artista metódico, minucioso e plenamente convencido da súa opción gráfica. Se tomamos como estándar da liña clara o establecido por Herge ou Jacobs, Chaland optaría por un debuxo menos realista, máis caricaturesco, probablemente tamén máis dinámico e plano, con resultados moi semellantes a Daniel Torres, o primeiro Max ou a Mique Beltrán. O vizoso colorismo de Isabelle Beaumenay-Joannet é o complemento perfecto para as súas pranchas. Entre o primeiro álbum e o derradeiro pode percibirse unha evolución, mais nunca un cambio de coordenadas e moito menos unha relaxación na súa esixencia. As páxinas de Freddy Lombard aportaron unha visión renovadora da liña clara e demostraron que nos anos 80 (os cinco álbums foron publicados entre 1981 e 1990) o estilo era aínda viable. Como así foi ata hoxe.

O Rei das Moscas: Hallorave

2010-09-02T07:24:00.002+02:00

“Europeo” é só un xentilicio, pero coido que nos entendemos se digo que a sensibilidade de Mezzo e Pirus neste O Rei das Moscas: Hallorave (La Cúpula, 2009) ten pouco de europea e moito de norteamericana. Como conxunto de narracións breves, relacionadas entre si por máis que carezan dunha continuidade exacta, de tema cotián e ton ácido, a referencia fundamental pode ser o realismo sucio estadounidense; o onirismo morboso que tinxe a obra no seu conxunto lembra a David Lynch; os escenarios (as casas con xardín, o barrio residencial, os restaurantes de estrada con camareiras uniformadas) evocan unha Norteamérica de cinema antes que os territorios franceses dos que supostamente se trata; pero sobretodo, o trazo groso e feísta de Pirus e a ollada surreal e doente de Mezzo confirman a Charles Burns coma a principal influencia da obra.

Dada a importancia que a atmósfera ten para o relato, cómpre salientar o labor dun Pirus que mantén un magnífico pulso gráfico ao longo de todo o volume. As súas pranchas presentan un peculiar uniformismo xeométrico, enfatizando as arestas das viñetas mediante a utilización recurrente de caixas de texto, bocadillos de diálogo rectangulares e mesmo unha fonte na que os “o” con til son cadrados. Esa regularidade transmítese tamén á transición entre viñetas (son frecuentes as sucesións de enfoques frontais e cenitais, os plano/contraplano frontais ou a aplicación dunha caste de zoom que leva dun plano medio a un primeiro plano e de aí a un plano detalle) e mesmo a cada viñeta (cuns personaxes de fronte e outros de perfil nunha mesma viñeta, isto é, en ángulo de 90º entre si). Completan a coidada definición visual do álbum unhas cores amortecidas que nos levan de novo a Burns e á cuberta do “Brick by brick” de Iggy Pop.

Os personaxes de Mezzo e Pirus (irresponsables, covardes, incurablemente egocéntricos, incapaces de empatizar cos demáis) semellan moverse nunha adolescencia perpetua adubada cun nada desprezable catálogo de neuroses. É de agradecer que, malia o sórdido da trama, os autores manteñan unha certa contención e non incurran en excesos morbosos ou nun tremedismo epatante estilo Chuck Palahniuk. Este primeiro tivo xa unha continuación inédita, esperemos que non por moito tempo, en España.

Powers: Identidade secreta

2010-08-27T07:03:00.000+02:00

Powers: Identidade secreta (Panini, 2010) pon un paréntese no proceso de transformación á que se viu abocada a cabeceira dende o seu traslado de Image ao selo Icon de Marvel. Como xa apuntamos verbo de entregas anteriores, o tradicional predominio do policíaco sobre o superheroico viña sendo obxecto dunha inversión paulatina, coa introdución de elementos de ciencia ficción e a decisión de Brian Michael Bendis de conferirlle superpoderes aos dous protagonistas da serie. No presente arco argumental atopamos unha agradecida volta ás orixes, cunha trama eminentemente policial e a recuperación dos elementos que caracterizaron á cabeceira nos seus inicios. De feito, o ton dos seis capítulos que conforman este Identidade secreta coinciden no esencial coa declaración de intencións de Bendis na historia de presentación da cabeceira, Quen matou a Retro Girl?. Se no arco anterior nos queixabamos dunha trama principal diluida, inconsistente e ao único servizo do argumento a longo prazo, neste que nos ocupa acontece xustamente o contrario: o convincente plantexamento e resolución do novo caso que deben afrontar Walker e Pilgrim (coa súa agradecida dose de ironía e o final anticlimático ao que conduce) non impide o avance, correctamente integrado, das tramas secundarias, o novo estatus superpoderoso de ambos e a investigación á que Deena está sendo sometida. O final, non sendo un cliffhanger, aseméllaselle bastante. A mellor historia de Powers dende que a edita Panini ou simple resistencia ao cambio?

Entradas relacionadas
Powers: Para sempre

Powers: Lendas

Powers: Psicópata

Powers: Cósmico

A tormenta de xeo

2010-08-26T07:15:00.003+02:00

Aínda faltaban tres anos para que aparecese en pantalla O Show de Bill Cosby e xa os Midnight Oil cantaban I can’t believe the perfect families on my colour TV. A compracencia coa que a institución familiar era contemplada polos medios durante os primeiros 80 incitaba a unha desmitificación cruel. Probablemente a imaxe da familia que proxecta A tormenta de xeo (RBA, 1999) sería máis do agrado de Peter Garrett e os seus. Publicada orixinalmente en 1994, Rick Moody debuxa nela unha estampa familiar ácida e pesimista coa que pretende expresar o fracaso da xeración que viviu o verán do amor á hora de trasladar os principios da contracultura hippie á súa vivencia cotiá. Os Hood, familia simétrica (pai, nai, fillo, filla) e con can, enfrontaranse a unha vivencia que evidenciará tanto os seus febles alicerces morais como a hipócrita disonancia entre a permisividade sexual que os pais reclaman para si e o conservadurismo con que educan os seus fillos.

Estando a familia no cerne do seu discurso, non é de estrañar que o autor xogue aos paralelismos coa máis popular familia de superhéroes, os 4 Fantásticos. Non esquezamos que as maiores ameazas que a primeira familia Marvel debeu confrontar foron aquelas que ademáis de poñer en perigo a súa vida socavaban os lazos emocionais que os mantiñan unidos, no que constitúe un dos leit motivs recurrentes da cabeceira nas súas diferentes etapas. E así, Moody aproveita que o Miño pasa por Lugo para traer a colación os números 140 e o 141 do primeiro volume da serie, publicados a finais de 1973, é dicir, no momento en que se desenvolve a acción da novela. Neles consúmase un dos eventos clave do devir familiar do grupo, o bloqueo por Reed Richards da mente do seu fillo Franklin ata deixalo nun estado comatoso, coa conseguinte crise conxugal e a efectista (e efémera) disolución do cuarteto. Como curiosidade, sinalar que Moody, que acredita un coñecemento solvente da cabeceira e os personaxes, atribúe (aínda que sexa vagamente) os guións a Stan Lee, cando o autor dos mesmos era Gerry Conway (“Cuando Paul llegó a las viñetas de la mitad de debajo de la página treinta y uno [do número 141], fue como si todo el día, incluso todas las vacaciones, llevaran a un solo momento. Estaba seguro de que Stan Lee mantenía alguna comunicación con el universo (…) y que por medio de la visión espiritualmente avanzada de Lee, el propio destino de Paul estaba atrapado en las aventuras mensuales de aquellos superhéroes tan kitsch”, p.156). Igualmente, chaman a atención certas decisións do tradutor Mariano Antolín Rato, quen combina denominacións tradicionais no noso país (“Estela Plateada”, p.68) con outras abertamente discutibles (“los Cuatro Feroces”, p.67, ou a tradución do apelido Storm de Johnny e Sue por “Tornado”).

Se algo se lle pode reprochar a Moody é a súa transparencia. Amósase sutil ao presentar a subversión sexual dos hippies transfigurada, anos máis tarde, en disciplina científica, coartada para a infidelidade conxugal ou xogo burgués, mais os seus personaxes resultan tan arquetípicos e unidimensionais (deles coñecemos só o que nos permite constatar o fracaso do proxecto familiar) como obvia a metáfora da “tormenta de xeo”, o grande evento exterior-interior que fai que abrollen as contradicións. Polo demáis, na novela atopamos o mesmo discurso ambivalente que na maioría das ficcións familiares contemporáneas. Os Simpson, os Fisher, os Tenenbaum…, ao contrario que o modelo Bill Cosby, as fotos de familia do século XXI incorporan necesariamente un certo grao de disfuncionalidade, mais con que fin? Baixo unha superficie aparentemente crítica atópase fácilmente un discurso lexitimador, o “cambiemos o que non funciona” torna nun “malia todo somos unha familia”. Tamén en Moody. De que outro xeito pode interpretarse que na escena final da novela apareza no ceo un catro en chamas, o Fantasti-Flare, a chamada de socorro coa que os 4F se convocaban para afrontaren conxuntamente un determinado conflito?

O destino do artista

2010-08-19T07:09:00.003+02:00

Na capa de O destino do artista (Astiberri, 2010) atopamos o rostro do autor, Eddie Campbell, construido a partir de retallos da propia obra. Se iso non fose abondo metafórico, a contracapa amosa que o retrato non é real, tridimensional, verdadeiro, senón un cartel, é dicir, artificio. Campbell expón a obvia impostura sobre a que se sostén calquera relato e que autor e lector finxen ignorar: o retrato non é a persoa (a cachimba non é unha cachimba), ningún relato é verdadeiro, todo é ficción, construción, representación. Na obra lemos, en referencia ao escritor John Gay: “su tema principal es el caos tras la fachada; el desorden total”. O xogo capa-contracapa revela ao autor como fachada. E o caos? No interior.

O de Campbell é reflexión disfrazada de comedia ou se cadra é só comedia con ínfulas. Probablemente non sexa nin o un nin o outro porque no fondo non é nada senón apariencia de algo. Son tantas as capas de ironía que cobren o relato que resulta complicado aventurar as pretensións dun autor que dá noticia da súa propia desaparición. Para que se observe a contradición, por outra banda perfectamente coherente dentro da súa palmaria falta de lóxica, insistimos: é o autor quen dá noticia da súa propia desaparición. Recurre para anuncialo a unha polifonía caótica na que todos (muller, filla e coñecidos) falan do artista por boca deste ou ao revés, este por boca deles. Poderiamos concluir que autor e artista non son unha mesma cousa, que o artista é o disfraz do autor, que aquel desapareceu e este nolo conta. Pero iso implicaría concebir a obra coma un xeroglífico cunha única solución correcta, algo que si parece alonxado dos desexos do autor/artista. O destino do artista é ante todo un xogo e, como tal, cíclico, repetitivo, improdutivo, irresoluble.

Cuestiona a Scott McCloud, a quen cita veladamente (“así que si [Eddie Campbell, o artista] leía que alguien decía categóricamente que un cómic tiene que tener más de una imagen o no es un cómic… No te puedes imaginar. Eso era algo grave. “Malditos definidores –decía-, que les den por culo a todos”. Se reservaba el derecho a dibujar un cómic con un solo dibujo si le apetecía”) e ao que apón a súa propia obra, unha mistura de cómic máis ou menos convencional con relato ilustrado, fotonovela ou simple ilustración. Intencionadamente ou non, o seu abafante narcisismo interpela á recente vitalidade da autobiografía na BD. Interpretalo como unha crítica ou como unha xustificación probablemente responda á necesidade de simplificar un discurso desacougante precisamente pola súa falta de obxectivos explícitos.

O destino do artista é unha viaxe estraña pero en certa medida amable, como as tiras de xornal (fake, claro) de Cielito (Honeybee no orixinal, Ruliño/a en galego?) ou desa cociñeira perpetuamente alporizada. Máis amable aínda se comparamos as súas delicadas acuarelas co feroz branco e negro de From hell, a obra máis coñecida de Campbell e, para moitos, a única referencia dun artista do que, semella, axiña veremos publicadas máis obras.

Queen & Country: Operación Panda Vermello

2010-08-17T07:31:00.006+02:00

Operación Panda Vermello (Norma, 2010) ten moito de punto e aparte para Queen & Country, a serie de espionaxe con pretensións de veracidade creada por Greg Rucka para OniPress. Sen pechar explícitamente a cabeceira, o presente volume contén os que ata o de agora son os derradeiros episodios publicados da mesma, cunha conclusión que oscila entre o continuará e o final aberto. Isto último foi, de feito, negado polo propio Rucka, que continuou a liña argumental nas súas novelas protagonizadas por Tara Chace, confirmando definitivamente o que cada nova entrega da serie suxería: que non hai máis protagonista que ela en Queen & Country. Os demáis monitores foron demostrándose como funxibles, paradoxalmente Tom Wallace o que máis, e algo semellante acontece cun Paul Crocker de relevancia crecente. As accións de todos eles, como os principias acontecementos da cabeceira, non teñen outra función que esculpir o carácter de Tara Chace ata convertela no máis representativo dos personaxes femeninos fortes e resolutivos que tanto gostan a Rucka (véxanse, a modo de exemplo, a Carrie Stetko de Whiteout ou a Renee Montoya de Gotham Central).

Acompaña a Rucka no apartado gráfico un Chris Samnee discreto, representativo dos artistas que o precederon na serie, de perfil baixo case todos (foi a rotundidade de Leandro Fernández a única excepción?). De trazo clásico ás veces, mais eficaz creando texturas en branco e negro, Samnee é aínda un debuxante novo e as mostras da súa páxina persoal testemuñan unha versatilidade da que poderá tirar partido axiña.

Rucka, escritor cunha extensísima obra por conta allea, pecha (en falso? definitivamente?) este proxecto persoal sen querer botar man á pirotecnia. A contención, a renuncia a unha espectacularidade vacua, aínda mantendo concesións á acción, foron sinais de identidade dunha cabeceira que quixo falar da espionaxe internacional non só como espello das miserias da alta política, senón tamén como actividade condicionada por unha forte burocratización. Velaí algunhas das súas aportacións máis interesantes.

Entradas relacionadas

Queen & Country: Operación Bola de Cristal

Queen & Country: Operación Blackwall

Queen & Country: Operación Fronte Tormentosa

Queen & Country: Operación Dente de León

Queen & Country: Operación Alforxas

Queen & Country Confidencial 1

Queen & Country Confidencial 2

Queen & Country Confidencial 3

As guerras Asgardianas

2010-08-07T09:05:00.003+02:00

Foi nos anos 80 cando os X-Men deron en transformarse en franquicia. Á crecente presenza de mutantes en cabeceiras alleas engadíronse a produción de series limitadas protagonizadas polos rapaces de Xavier e o nacemento de títulos derivados da matriz X, o primeiro deles, Os Novos Mutantes, versión xuvenil dos heroes mutantes xurdida en 1982. Os cómics que compila As guerras Asgardianas (Panini, 2010) poden ser representativos deste momento no que Marvel acomete a explotación comercial dos seus personaxes de éxito cunha prudencia que hoxe resulta sorprendente. Conforman este tomo a miniserie de dous números que compartiron Alpha Flight e os X-Men aló por 1985 e o que foi a continuación oficiosa do seu argumento, un número especial (o que hoxe chamarïamos un one-shot) dos Novos Mutantes e un Anual da Patrulla X, ambos do mesmo ano. Nestes cómics atopamos tópicos argumentais tan propios do seu tempo como característicos da escrita do seu autor, un Chris Claremont probablemente no cumio da súa carreira tras converter aos X-Men na cabeceira que marcaría a evolución do cómic superheroico durante anos. Claremont engadira ás inseguridades e feblezas propias dos heroes Marvel unha visión abertamente problemática dos superpoderes, que de seren contemplados coma un don trocaban en pretexto para a exclusión social.

Na primeira miniserie, o deus nórdico Loki ofrecía aos mutantes e os superheroes canadenses de Alpha Flight, un agasallo que lles permitía vivir cos seus poderes de xeito desproblematizado ao tempo que lles brindaba a oportunidade de acabar coas inxustizas do mundo. O velado sacrificio que se lles esixía en troques revela non só a estirpe faustiana da trama, senón tamén o gusto de Claremont por uns dilemas que os heroes resolvían sempre a partires da súa integridade moral. A continuación da saga nos dous números unitarios de Os Novos Mutantes e A Patrulla X ofrece apenas unha variación sobre este argumento. Neles, a lendaria terra de Asgard representa para os mutantes a lonxanía dos seus problemas mais tamén o abandono do seu labor heroico na Terra. Na primeira miniserie, os heroes rexeitan construir o ben común a partires dun sacrificio inxusto; na segunda renuncian ao seu benestar persoal para loitar polo ben común. Ambos discursos reforzan a concepción do superheroe pre-Watchmen, asediado por unha vivencia problemática da súa condición superpoderosa, mais moralmente blindado.

Acompañan o relato uns personaxes perfectamente caracterizados, unha celebración do sentido da aventura alonxado de calquera carga existencial e un evidente tributo aos territorios míticos concebidos por Stan Lee e Jack Kirby. No apartado gráfico, Paul Smith está á altura da súa soberbia etapa na cabeceira dos X-Men e algo semellante acontece co maxestoso Arthur Adams que, malia a súa xuventude, completa un dos mellores traballos da súa carreira. Sen marcar un fito na historia do xénero, estes cómics exemplifican a mellor faciana que o tebeo superheroico podía ofrecer nos 80.

1963

2010-07-17T08:58:00.012+02:00

A editorial Image xurde, nos anos 90, da posta en cuestión das condicións de propiedade intelectual impostas polas grandes compañías e como redución do seu discurso narrativo cara un modelo de violencia descerebrada e anorexia argumental, mais non cuestiona a eficacia da idea tradicional de universo superheroico como espazo para a interacción dos personaxes de cada editorial. Ao contrario, porfía en imitalo malia as dificultades que podía plantexar (e de feito plantexou) ao respecto un dos alicerces sobre os que se edificaba a nova editorial: a conservación polos autores da propiedade sobre as súas creacións.

Xa que logo, o universo Image nacía a principios dos 90 e, como os proprios personaxes que o conformaban, carecía de pasado, cando menos formalmente. Porén, o modelo de superheroe Image non xurdía da nada, senón que continuaba, cando non imitaba desvergonzadamente, os esquemas do xénero predominantes no seu tempo. Dito doutro xeito, os personaxes de Image nacían formalmente a finais do século XX, pero herdaban unha tradición superheroica, a representada maioritariamente Marvel e DC, que partía dos anos 40 e se prolongaba nas décadas sucesivas.

Alan Moore, descontento co modelo legal das grandes compañías e tras un período no que editaría as súas obras a través de firmas independentes, regresaría aos superheroes traballando para Image. O escritor de Northampton viu unha oportunidade no adanismo deste novo universo, consagrando boa parte das súas obras a inventar un pasado que podería ter sido e non foi ou que, para ser máis exactos, foi pero noutro lugar. 1963 (Image, 1993) é unha miniserie de seis capítulos na que Moore imaxina outras tantas cabeceiras que poderían ter conformado o pasado de Image. Cada episodio se correspondería cun número solto dunha serie supostamente editada en 1963 e que, polo tanto, se axustaría aos parámetros materiais e formais do seu tempo. Xuntos conforman unha caste de crossover que remataría nun one-shot posterior que nunca chegou a editarse, no que se consumaría a conexión entre pasado e presente do universo Image. Como poderá intuir calquera que coñeza a traxectoria de Moore en Image e arredores ou a súa posterior indagación na mitoloxía aventureira e superheroica a través da liña ABC, é na imitación do modelo no que o autor de Watchmen se centra. E o modelo viría constituido polo labor de renovación do xénero que supuxeron os cómics Marvel nos anos 60. Así, resulta doado establecer correspondencias entre as seis cabeceiras (re)creadas por Moore e outras tantas series Marvel do momento, acontecendo o mesmo coa práctica totalidade dos personaxes implicados. Stephen Bisette, John Totleben e Rick Veitch reproducen con eficacia unha liña gráfica emparentada con Jack Kirby, mais tamén con outras figuras da época como Steve Ditko, Herb Trimpe ou Gil Kane, mentres Moore remeda a escrita de Stan Lee mediante a expresión hiperbólica, o monólogo teatral ou as apelacións cómplices ao lector.

Non nos trabuquemos, aínda que estamos ante un cómic abertamente referencial, inzado de chiscadelas e con algún exceso humorístico (os tics anticomunistas ou o abuso da xerga sesenteira), o resultado é máis unha réplica que unha parodia. Por pintorescos que parezan, os capítulos desta miniserie reproducen con notable exactitude os rasgos de estilo do tebeo superheroico dos 60, co que Moore, ademáis de indagar na xenealoxía do xénero, vén a confirmar o que virtualmente xa era certo: que os tebeos Image dos 90 terían os seus antecedentes nos cómics da era Marvel (e aínda máis atrás, habendo referencias á Golden Age ou os cómics patrióticos da II Guerra Mundial).

Esta afirmación tería como obxectivo final o de reconducir a deleiba do xénero superheroico, que o mesmo Moore levara (involuntariamente?) ao colapso con Watchmen e que o infantilismo da nova xeración de creadores reducira a unha fantasía militarista. A natureza hiperviolenta e fascistoide das creacións de Liefeld, McFarlane ou Valentino sería, no discurso de Moore, consecuencia directa da súa falta de referentes paternos, polo que o dotalos dunha linaxe contribuiría a conferirlle un novo sentido (ou máis probablemente algún sentido) ás súas accións. Para Moore, outorgarlle un pasado aos superheroes de Image equivalía a humanizalos.

As desavinzas entre os fundadores de Image impediron a publicación do número especial co que concluiría este proxecto, ademáis de bloquear as súas posibilidades de edición internacional. Con apenas cinco minutos de vida, o universo Image comezaba a fragmentarse, o que non impediu que Moore reformulase a súa tese por distintas vías: primeiro mediante a recreación do personaxe de Supreme, coa que tendeu unha ponte entre o superhome noventeiro e o Superman da Silver Age, máis tarde na miniserie O día do xuízo, que cuestionaba explícitamente todo o percorrido previo dos superheroes Image (ou debería dicir Awesome?). Os esforzos rexeracionistas do autor de V de Vendetta foron sempre inútiles, as súas solucións careceron de continuidade e os personaxes afectados amosaron unha teimuda resistencia á redención. O xénero superheroico non asimilaría o legado de Watchmen ata o século XXI, cos Authority de Warren Ellis e os Ultimates de Mark Millar. O superheroe noventeiro, que aspiraba a ser ese seguinte paso evolutivo, lémbrase hoxe con condescendencia e certo rubor.

Entradas relacionadas

Top 10: The Forty Niners

Kiki de Montparnasse

2010-07-15T10:48:00.003+02:00

Picasso, Hemingway, Stein, Apollinaire, Cocteau, Tzara, Matisse, Man Ray, Modigliani, Sartre… son figuras imprescindibles das artes e do pensamento cuxas traxectorias vitais coincidiron no París de principios do século XX. Este escenario, que xa fora retratado por autores como Nick Bertozzi ou Jason, é recuperado por José-Luis Bocquet e Catel Muller en Kiki de Montparnasse (Sins entido, 2007), biografía da modelo, actriz e cantante Alice Prin. Orabén, se en O salón e Non me deixes nunca o que predominaba era unha ollada autorial e distorsionadora dirixida a un fin desmitificador, Bocquet e Muller optan pola literalidade e a fidelidade histórica, ofrecendo un extenso relato sobre a traxectoria vital desta que foi musa de artistas como Soutine, Foujita ou especialmente Man Ray.

Se a vida de calquera dá para unha novela, é doado imaxinar a cantidade de materia narrativa que un pode atopar nas vivencias dunha muller como Prin, que asistiu directamente á fervenza artística do París de principios do século pasado, coñeceu a moitos dos seus protagonistas e actuou cunha liberdade e independencia inusuais para unha muller do seu tempo. É nese obvio anecdotario persoal no que se descansan os autores, que invirten máis esforzos en debullar episodios biográficos supoñemos que veraces que en perfilar psicolóxicamente aos seus protagonistas. Un ten a sensación de que a historia mudaría moito se o lector non fose consciente da relevancia histórica duns actores que aparecen retratados desapaixonadamente, estereotipados algúns deles. Bocquet e Muller emprenden unha viaxe longa pero non profunda, que aspira á trascendencia polo principio de autoridade antes que polos seus proprios valores e remata sendo o contrario do que se podería agardar considerando os seus protagonistas: convencional.

Entradas relacionadas
Non me deixes nunca
O salón

O voo do corvo

2010-07-07T07:07:00.002+02:00

No primeiro dos dous álbums de O voo do corvo (Norma, 2002, 2005) asistimos a unha longa fuxida dos protagonistas polas azoteas do París dos anos 40. Non se trata dunha simple escena aventureira, o lance demórase o suficiente para comezar a definir aos personaxes e facelos interactuar. Pero sobretodo, asistimos a unha fermosa representación da paisaxe parisina dende unha perspectiva atípica: a dos seus tellados, cornisas e chemineas. Lamentablemente, é esa orixinalidade no ollar o que se bota en falta neste díptico de Jean-Pierre Gibrat, demasiado convencional en todo o seu traxecto. A protagonista, Jeanne, pertence á célebre Resistencia contra a ocupación nazi e é (nominalmente, cando menos) comunista; François, o seu partenaire, é un ladrón. Tan obvia confrontación entre idealismo e compromiso, por unha banda, e materialismo, individualismo e egoísmo, por outra, só pode levar a unha antipatía que, como é obvio, dexenerará axiña cara outra cousa ben distinta. Hai, polo tanto, un guión por debaixo do guión ao que o autor de A prórroga se axusta fielmente pero que, sendo ben coñecido polo lector medio, parece non deixar máis argumentos a prol destes dous álbums que o magnífico debuxo do seu autor.