sexta-feira, agosto 12, 2016

Heavy 1986

























Como o propio Miguel B. Núñez recoñece, Heavy 1986 (Sapristi, 2016) retrata os escenarios da súa propia adolescencia nos barrios populares de Madrid a mediados dos anos 80, o ambiente dos institutos e do grupo de rapaces e rapazas para os que a súa paixón pola música heavy formaba unha parte esencial da súa vida. Por unha banda, hai na obra un achegamento ás turbulencias propias da adolescencia, a confusión, as complicadas relacións entre pais e fillos, a sensación de incomprensión e tamén a entrada no labirinto dos sentimentos. Núñez incide na relevancia que a música pode ter nun momento crucial coma este. Os protagonistas de Heavy 1986 abrazan o rock duro coma un sinal de identidade, un acto de autoafirmación que, ao ser compartido con outros, lles confire ademais sentido de pertenza a un grupo. Os rapaces séntense directamente interpelados pola música, identifícanse coas letras das cancións e coa imaxe que transmiten os seus intérpretes. Fronte a mala sona de determinadas subculturas musicais, como sen dúbida era caso o caso do heavy naquela altura, está fóra de toda dúbida a súa capacidade para ofrecer un punto de apoio emocional aos rapaces nun intre que en boa medida marcará o seu futuro. Núñez non esconde a súa paixón polo metal mais consegue achegarse ao fenómeno coa distancia suficiente para eludir tanto o vitimismo coma a autocompracencia con que o heavy adoita contemplarse a si mesmo.

Mais este relato de adolescencia vén tamén acompañado dun relato social. Núñez describe un mundo no que os rapaces non teñen os grandes soños propios da mocidade, ningún deles se deixa levar por fantasías de éxito e diñeiro, senón que os máis asisados asumen aspiracións máis realistas, coma entrar a traballar nun almacén ou nun salón de peiteado. Sutilmente, sen facer proclamas nin darlle excesiva relevancia no relato, Núñez revela os mecanismos de reprodución social que negan a retórica neoliberal do emprendemento e o éxito polo esforzo. Neste senso, hai unha evidente vontade do autor de El corazón de los árboles de situarse na marxe e ofrecer un retrato do Madrid do final da transición alternativo ao macrorrelato oficial que se ten asentado nas últimas décadas e cuxa versión máis popular sería a serie Cuéntame cómo pasó, combinación de elementos de comedia familiar e clixés históricos que ofrece unha visión unívoca, tranquilizadora e castiza ata o ridículo do período posterior á morte de Franco. Núñez consegue ser contestatario, revelando unha realidade tradicionalmente excluída do relato oficial sobre a movida madrileña e sen caer tampouco no tremendismo nihilista do cinema quinqui, que no cómic podería representar Sangre de barrio de Jaime Martín.

Non sendo estritamente nin unha obra biográfica nin un traballo que aspire á exactitude histórica, sendo, iso si, un relato fortemente contextualizado, con numerosas balizas que nos permiten situar con exactitude o onde e o cando, o que fai de Heavy 1986 unha obra especialmente salientable é a súa capacidade para transcender o propio marco da narración. Porque o retrato de adolescencia é un tropo constante nos diferentes medios narrativos, porque as expectativas dos rapaces dos barrios populares do Madrid dos 80 non resultan ser moi diferentes ás dos de calquera outra cidade e, especialmente, porque a forza integradora que os protagonistas atopan no heavy metal non é diferente da que outros atopan noutros estilos musicais ou mesmo en afeccións doutra natureza. As páxinas que Núñez intercala no relato identificando as bandas e temas mencionados na historia son pura paixón de fan que, dispensando, en nada se diferenza da paixón de fan cara calquera outro ídolo adolescente. Podemos entrar en disquisicións musicais mais a pulsión emocional é a mesma e a súa capacidade para ser unha forza integradora da personalidade dos mozos tamén. De aí a importancia de recoñecer o valor dese capital simbólico que tan frecuentemente se ridiculiza.

Xa que logo, o que podería ter quedado nunha mestura de nostalxia e loa ao poder do metal resulta ser un artefacto bastante máis complexo que o autor desenvolve con pulso firme e sentido do equilibrio. Con Heavy 1986, Miguel B. Núñez imprime un novo xiro a unha carreira que non se caracterizara ata agora precisamente pola súa predecibilidade, confirmándose coma un dos historietistas máis persoais e versátiles do momento.

quarta-feira, agosto 10, 2016

Elipses e Sombras: A xustiza pola man

Presas fáciles

Miguelanxo Prado volve ás librarías con Presas fáciles, un comedido relato policial que aborda o drama dos afectados pola estafa das preferentes ao tempo que convida a reflexionar sobre os riscos que agroman cando os cidadáns perden a confianza nas institucións.

O novo traballo de Miguelanxo Prado chega catro anos despois do premiado Ardalén. O tempo transcorrido non é moito se consideramos a cadencia de publicación de Prado na súa etapa máis recente. Máis ben o contrario, Presas fáciles ve a luz cunha certa sensación de urxencia que sen dúbida se debe ao desexo de dar testemuño dun dos maiores escándalos da nosa axitada vida recente, a estafa das preferentes, unha fraude masiva que esnaquizou o escaso prestixio social que lle quedaba a bancos e caixas ao tempo que confirmou algo que sospeitabamos, que os cidadáns estamos indefensos fronte o poder económico. Presas fáciles sitúase no ronsel doutras ficcións galegas recentes, coma a película El desconocido de Dani de la Torre ou a novela Matarte lentamente de Diego Ameixeiras, obras que recollen a forza simbólica do acontecido e convidan ao espectador/lector a preguntarse que grao de inxustiza se lle pode pedir aos cidadáns que aturen e a partir de que momento a inutilidade do poder institucional lexitima o recurso á xustiza pola man.

Miguelanxo Prado achégase a aqueles feitos construíndo unha intriga criminal na que a fraude financeira aparece axiña como causa das sucesivas mortes de varios empregados de banca. Malia optar por unha trama policial, o autor prefire afastarse dos tópicos do xénero negro e crear un relato de vocación realista, mesmo de perfil baixo, sen violencia nin golpes de efecto, centrado no diálogo entre os personaxes e nos pormenores dunha investigación pouco glamourosa. O coruñés acompaña o relato cun desenvolvemento gráfico moito máis austero do que nos ten afeitos, renunciando ás cores e substituíndoas por un gris aséptico. Non sendo un debuxante proclive ao efectismo gráfico, o lector habitual de Prado está afeito a atopar nas súas obras momentos de xenuíno goce estético. Non é o caso de Presas fáciles, que semella concibido baixo a premisa de manter ao lector no plano da literalidade, o cal non lle impide deixar mostras do seu inmenso talento coma debuxante. As páxinas deste novo traballo confirman ata que punto Prado foi refinando a súa capacidade para representar a figura humana e especialmente o rostro dos personaxes. Non hai dous corpos iguais, cada faciana ten o seu carácter, cada expresión está minuciosamente matizada. Poucos autores poden gabarse de igualar a súa capacidade de caracterización.

Resulta curioso constatar ata que punto Presas fáciles e Ardalén, a obra que a precedeu, semellan ser o froito de impulsos totalmente opostos. Concibido como unha reflexión sobre a memoria, Ardalén aspiraba á atemporalidade dos grandes clásicos. Prado erguía un aparatoso artificio gráfico, repleto de imaxes explicitamente poéticas nas que a exuberancia dos espazos naturais enmarcaba un discurso emocional, mesmo onírico. A súa extensión e o seu ritmo pausado acentúan aínda máis os contrastes con Presas fáciles, que é moito máis directa e concisa. A Prado interésalle falar do agora e consecuentemente o aparello gráfico é tamén máis sinxelo, prescinde da cor e opta por unha narrativa funcional que elimina todo o que puidera distraer ao lector da trama. A ambientación é urbana e o discurso sostense na racionalidade propia do relato policial. A ausencia de solemnidade deixa espazo para o humor, un humor sutil e incisivo moi propio do autor pero que en Ardalén estaba totalmente ausente.

Aínda que as ambicións de Presas fáciles son máis modestas que as de Ardalén, sería trabucado crer que estamos perante un título menor. Non é a primeira vez que Prado pretende transmitir unha mensaxe nitidamente social (lembremos Stratos), tampouco estamos ante o seu primeiro achegamento ao relato criminal (velaí o paródico Manuel Montano, el manantial de la noche). O que individualiza este título na extensa produción do seu autor é a súa decidida aposta por deixar testemuño do tempo presente. Prado afástase do espazo próximo ao realismo máxico que caracteriza parte significativa da súa obra para descender ao territorio do concreto. Presas fáciles é unha protesta fronte a inxustiza e tamén unha advertencia sobre os perigos que trae consigo a falta de confianza dos cidadáns nas institucións.

domingo, julho 31, 2016

Un mes, tres viñetas: Xullo 2016

Un deseño preliminar das Leñadoras por Noelle Stevenson

















4 de Xullo. Blame it on the heteropatriarcado. Sapristi anuncia que en outubro chegará Leñadoras, versión castelá de Lumberjanes, o exitoso cómic escrito por Noelle Stevenson e Grace Ellis e debuxado por Brooke Allen. Non era sen tempo! Falamos dun título que gañou dous Eisner e dun dos cómics que máis deu que falar en 2015. O que realmente sorprende é que tardara tanto ser publicada en España e que ningunha das editoriais grandes poxara polos seus dereitos. Non é o único caso, hai máis. Por exemplo, non temos noticias de que se vaia publicar entre nós o excelente Nimona da propia Stevenson, nin tampouco ningún dos recompilatorios de Hark! A vagrant, a imprescindible tira cómica de Kate Beaton, ou Bitch Planet, a provocativa nova serie en Image de Kelly Sue DeConnick, desta volta con Valentine De Landro. Disimulen se a asociación de títulos lles parece arbitraria, pero coido que xa ven por onde vou. Autoría feminina, si, pero tamén talento e moito que rillar nesas páxinas. Fáltalle valor ás editoriais? Somos os lectores tan papóns? Haberá que darlle a razón de novo a Garzón e botarlle a culpa ao heteropatriarcado?


Agustín Fernández Paz por Kiko Da Silva





















12 de Xullo. Foise Agustín. Morreu un gran escritor e morreu tamén un mestre que na súa longa vida nas aulas aprendeu a centos de rapaces a facer banda deseñada. Se precisan probas bótenlle un ollo a Os cómics nas aulas, un libro que recolle as ideas de Agustín sobre as posibilidades educativas dos cadriños e que aparece ilustrado con ducias de cómics elaborados polos seus estudantes. Os pes de imaxe descóbrennos a un Agustín nunha faceta apenas coñecida, a de educador: analítico, minucioso, esixente, avalía as producións dos rapaces cunha frialdade que sorprende nun home da súa coñecida bonhomía. De entre todos os vicios, o que critica con máis dureza é a imitación mimética de modelos por parte dos nenos e nenas. Diríase que para el, non había maior pecado nun cativo que a falta de creatividade. Todas as actividades de aula que contén o libro son iso, un convite á expresión persoal, á creación. Pois xa está, Agustín foise. Poucas bromas.

Inicio do comunicado de despedida da web Entrecomics














19 de Xullo. Entrecomics anuncia a súa disolución pero non entrega as armas. Na miña mocidade, nos duros anos 80, os problemas que esixían unha solución violenta dirimíanse quedando a tal hora no campo do Pombo, chamado así polo seu propietario, un tipo pouco dialogante que ás veces comparecía no lugar de autos e procedía, caxato en man, ao despexo de aloitadores e futbolistas amateurs. Co cambio de século, a violencia trasladouse ao plano simbólico e cando a xente de cómic queriamos currarnos a propósito da "novela gráfica" ou calquera outro asunto controversial, quedabamos en webs coma Entrecomics e faciamos da zona de comentarios un asfixiante campo de batalla. Coido que non me engano se digo que nesa dialéctica violenta e substitutiva da guerra algúns aprendimos moito (de cómic e tamén de retórica). Tamén nos propios contidos dunha páxina que axiña comezou a sobrevoar o nivel medio dos blogs e webs dedicadas ao cómic ata converterse, por dereito propio, nun referente do medio. Coincidindo co seu décimo aniversario, Entrecomics anuncia o seu peche. A súa desaparición confirma o final dun modelo, o dos blogs e páxinas amateurs, baseado no voluntarismo e no sacrificio pola causa dos seus promotores, que foi extremadamente útil durante uns anos pero que ademais de resultar insostible perdeu xa a súa razón de ser. Parece haber consenso en que o novo paradigma pasa pola profesionalización. Agora só falta facelo posible.

sexta-feira, julho 15, 2016

Qadriños: Agustín
















En novembro de 2014 chegou un mail á miña caixa de correo. O remitente era Agustín Fernández Paz. Eu non o coñecía persoalmente, nunca o tratara aínda que si cruzara con el algunhas verbas nas redes sociais. Ademais de presentarse, Agustín facíame algunha pregunta e pedíame un pequeno favor, todo relacionado coa banda deseñada. É doado imaxinar cal foi a miña sorpresa, un dos mellores escritores galegos, un dos máis lidos e sen dúbida o máis querido, pedíndome un favor. Tentei axudarlle como puiden aínda que hoxe teño a sensación de que podería telo feito mellor. El nunca mo fixo sentir así, ao contrario, sempre se mostrou próximo e moi agradecido. Neses primeiros emails que intercambiamos empecei a descubrir a súa enorme calidade humana.

De alí a un pouco fun eu quen lle escribín a el. Aproveitándome daquel primeiro contacto e abusando da súa amabilidade, pedinlle que me deixara entrevistalo. Eu sabía que Agustín era un lector apaixonado de banda deseñada. Coñecía o seu libro Para lermos cómics, sabía que escribira crítica de banda deseñada e que por este motivo acadara o Premio Ourense nas Xornadas de BD de 1992, a primeira e única vez que se lle concedeu a un divulgador, constábame que fora precursor do traballo nas aulas co cómic como ferramenta. Todo en anos nos que o prestixio social da banda deseñada estaba moi por debaixo do recoñecemento actual. Parecíame que pagaba a pena dar a coñecer esta faceta dunha figura tan relevante das nosas letras. Accedeu, respondeu as miñas preguntas con grande amabilidade, remitiume a algún dos seus libros e mesmo tivo a xenerosidade de agasallarme cun exemplar de Os cómics nas aulas, un libro que demostra que Agustín aprendeulle a facer cómics a centos de nenas e nenos. Cunha delicadeza innecesaria, deixou caer algúns consellos sobre como debía transcribir a entrevista. Seguinos todos, non son parvo.

Agustín descubriu o cómic na súa infancia en Vilalba. Se alguén quere coñecer os detalles pode ler O cesto do Beti, texto incluído en O rastro que deixamos, unha tenra carta de amor ao medio ademais dun retrato luminoso dun mundo que xa non existe. Admiraba a Miguelanxo Prado, a Moebius, a Bilal e Christin, a Hugo Pratt, figuras esenciais para lectores da súa xeración. En máis dunha ocasión falou con emoción de Étienne Davodeau. Coñecía ben aos Cráneo, Da Silva, Seijas, Rubín, Domingo... Mais gustaba tamén de autores tan afastados do seu propio universo literario coma Alan Moore ou Garth Ennis. Era un lector entusiasta e sempre quixo transmitir ese amor pola lectura.

Non vou dicir que eu fose amigo de Agustín, non teño dereito a considerarme tal, pero si podo dicir que na miña breve relación con el tratoume co afecto e a confianza que se reserva aos amigos. Sen dúbida, o tempo poñerá no lugar que merece a súa obra literaria. Gustaríame que se gardase tamén memoria do seu amor polo cómic e da súa enorme calidade humana.

quarta-feira, julho 06, 2016

Elipses e Sombras: Sinais de identidade

I.D.

Tras o éxito de Pretty Deadly, o novo traballo de Emma Ríos confirma o desexo da autora de non acomodarse e desenvolver unha carreira de marcado signo autoral no competitivo mercado norteamericano.

O desembarco en Marvel Comics, que moitos debuxantes desta beira do Atlántico observan como obxectivo final da súa carreira, non pareceu ser suficiente para satisfacer as aspiracións creativas de Emma Ríos. Tras apenas tres anos traballando na editora de cómics máis influente do planeta e malia ter acadado encomendas tan notables como a de debuxar a Spiderman, a debuxante galega preferiu abandonar a Casa das Ideas para crear Pretty Deadly, un western fantástico desenvolvido en colaboración coa escritora Kelly Sue DeConnick. Foi unha elección arriscada que se viu recompensada co favor da crítica e un apoio notable entre os lectores, e que probablemente animou á Ríos a afondar na mesma liña. I.D. (Astiberri, 2016), o seu novo traballo, é un relato orixinalmente publicado por entregas en Island, a revista que a debuxante dirixe dende hai apenas un ano xunto ao historietista norteamericano Brandon Graham. Este novo proxecto leva un paso máis aló a autoafirmación de Ríos como creadora, que asume en solitario a autoría do seu novo traballo e se responsabiliza do medio no que aparecerá publicado, liberándose de calquera forma de control editorial.

Ambientada nun contexto sutilmente futurista, I.D. narra a historia de tres personaxes que desexan someterse a unha operación cirúrxica para obter un corpo novo. Non buscan unha mellora estética senón que queren trasladar a súa consciencia a un corpo diferente. Ríos constrúe o relato arredor do diálogo entre os tres personaxes, unha conversa desigual que lle permite ao lector coñecer os motivos de un, deducir os de outro e aventurar os do terceiro. A acción desenvólvese nun contexto convulso, no que as pantallas de televisión devolven imaxes de violencia contra o poder mentres na rúa as protestas cidadás rematan en enfrontamentos directos coa policía. A desconformidade e o desexo de cambio aparecen descritos coma un fenómeno global, que afecta á sociedade na súa relación coas institucións e ao individuo en relación co seu propio corpo. A crise das identidades individuais e o desexo de transformación social serían dúas expresións dun mesmo fenómeno. Sorprendentemente, malia estaren os conflitos de identidade na cerna do relato, estes apenas aparecen formulados de forma explícita, en contraste coa minuciosidade con que se describen os procedementos médicos que posibilitarían un transplante de corpo. O enérxico aparello visual de Ríos transmite máis sensacións que ideas. Deliberadamente?

Co paso dos anos, Ríos foi depurando a súa técnica narrativa ata acadar un xeito de contar persoal e facilmente recoñecible. En I.D. atopamos abundantes marcas de estilo da autora coma os silencios expresivos, a proliferación de pequenos detalles encapsulados ou os planos cenitais. De trazo áxil e aberto, as súas figuras non precisan axeitarse a modelos canónicos de beleza para gozar dunha singular elegancia. É probable que o máis destacado do desenvolvemento gráfico deste novo traballo sexa a elección dun coloreado en gamas de vermello, no que o predominio dos tons rosados adozan o debuxo anguloso de Ríos. O resultado é menos exuberante que Pretty Deadly, máis frío e cerebral porque así o demanda a historia, pero non menos atractivo visualmente.

Entre 2001 e 2011, os integrantes do colectivo Polaqia, ao que Emma Ríos pertencía xunto a autores coma David Rubín, Kike Benlloch, José Domingo ou Manel Cráneo, articularon un proxecto colectivo radicalmente persoal no que a independencia creativa viña da man da autosuficiencia editorial: eles creaban e eles publicaban os seus propios cómics. A traxectoria recente de Ríos demostra que a autora segue a guiarse polos mesmos principios aínda nun mercado tan diferente coma norteamericano. Con I.D., Ríos desenvolve un proxecto á medida dos seus propios intereses, cuestionando os camiños preestablecidos do mercado editorial norteamericano e creando ela mesma os medios que precisa para achegar a súa obra ao lector. Todo un exercicio de personalidade creativa e de confianza en si mesma que cómpre recoñecer.

domingo, julho 03, 2016

Un gusano en la fruta

























As novelas de Don Camilo facían dunha pequena vila na ribeira do Po o escenario no que se representaba a confrontación entre dúas cosmovisións aparentemente irreconciliables, a do comunismo que personificaba o alcalde e a do humanismo cristiano (diriamos conservador) que defendía o sacerdote. Digo "aparentemente irreconciliables" porque as historias escritas por Giovannino Guareschi estaban precisamente orientadas a demostrar o contrario, que a distancia ideolóxica podía ser salvada se os contendentes eran quen de situar a paz social por riba das súas diferenzas políticas. Nos relatos doutro célebre sacerdote literario, o Padre Brown, as pequenas comunidades rurais representaban unha orde social non conflitiva na que o crime irrompía coma unha violencia anómala. Na mellor tradición do relato detectivesco, o personaxe creado por Chesterton empregaba o seu coñecemento espiritual e filosófico para desbotar calquera explicación sobrenatural dos feitos e restaurar a convivencia extirpando o criminal. Malia seren moi diferentes, estas dúas sagas literarias ofrecen unha mesma imaxe do rural coma teatro do mundo no que se ventilan asuntos cuxa relevancia vai sempre máis aló do que superficialmente se lle presenta ao lector, ao tempo que concedían ao sacerdote unha posición de autoridade non só moral senón mesmo cívica.

Con Un gusano en la fruta (Norma, 2016) Pascal Rabaté sitúase nesta tradición narrativa, tomando coma protagonista a un sacerdote principiante que chega ao seu primeiro destino, a parroquia de Restigné, preto do río Loira. Rabaté describe un tránsito, o do mozo que deixa atrás os espazos nos que estaba sometido a tutela (a familia, o seminario) e se abre ao mundo por vez primeira como persoa adulta. En contraste co bucolismo con que Guareschi  e Chesterton retrataban as pequenas comunidades rurais, o mozo Pierre atopa un complicado nobelo de relacións sociais no que as retesías persoais se mesturan con conflitos de clase. De novo, a súa condición de relixioso situarao na posición de referente moral, abocándoo a mediar nas disputas entre os veciños malia a súa inexperiencia e o seu descoñecemento do terreo. A ollada de Rabaté peca dunha severidade que non atopamos nos seus precedentes. Nin o sacerdote está investido da autoridade que se lle supón nin os seus fregueses están dispostos a deixarse conducir con facilidade. O autor francés reconstrúe unha longa tradición narrativa mais reflicte a perspectiva desencantada do final do século XX.

A estrutura argumental, as difusas referencias ou a nitidez da súa mensaxe fan de Un gusano en la fruta un relato máis convencional que a maioría da produción posterior do seu autor. Mesmo o debuxo, magnífico, amosa a versión máis académica dun Rabaté que nos anos seguintes liberaría o seu trazo acadando un grao de expresividade claramente superior. O título foi publicado en 1997 e precedeu ao primeiro tomo de Ibicus, no que o autor sobordaría os seus propios límites e se reivindicaría como unha das voces máis singulares da banda deseñada europea. Dito iso, estamos perante un traballo dunha solidez e autenticidade indiscutibles, un magnífico libro que transcorridos vinte anos mantén todos os seus valores intactos.

quinta-feira, junho 30, 2016

Un mes, tres viñetas: Xuño 2016

Cuberta do Steve Rogers: Captain America #1 por Jesús Sáiz













2 de Xuño. The great pretender. Andan os Marvel zombies doentes tras o primeiro número de Captain America: Steve Rogers, a nova cabeceira do heroe patriota ianqui por excelencia. A estas alturas non estrago nada se digo que o cómic en cuestión revela que o superheroe é realmente un axente de Hydra, a organización nazi que leva toda a vida combatendo. Algo así coma se nos dixesen que Margaret Thatcher estivo todo o tempo a soldo do Soviet Supremo da URSS ou que o Papa Francisco é un mahometano convencido. Creado en 1941 por Jack Kirby e Joe Simon, o Capitan América levaría 75 anos disimulando, que xa é facer comedia. Comprendo que haxa moitos fans que poñan os ollos en branco perante esta ocorrencia do guionista Nick Spencer, que de tan epatante que quixo ser rematou caendo no ridículo. Pero o que realmente me abraia é a inocencia e a capacidade para indignarse dun fandom que estes días evacúa o seu disgusto queimando exemplares do cómic (o Hydra Supremo estaría orgulloso) ou mesmo ameazando de morte ao escritor. Parece que estes guardiáns das esencias son os únicos que aínda non se decataron de que estas reviravoltas argumentais son pouco menos que un sinal de identidade das historias de superheroes e de que en poucos lugares resultan tan facilmente reversibles coma no Universo Marvel. Un non sabe se é que son crédulos coma beatos ou que prenden o ordenador pola mañá buscando algo co que indignarse. Máis ben o segundo.

Debuxo de Arthur Adams. O "quen é quen", aquí.


















10 de Xuño. A limoada de Donald Trump. Din os ianquis que cando a un lle dan limóns non queda outra que facer limoada. Teño a esperanza de que se os votantes norteamericanos lle regalan ao mundo un presidente coma Donald Trump, este faga o que se espera dun badoco coma el: meternos a todos de cabeza nunha escura distopía futurista, con caudillos fascistoides, militarismo rampante, xenofobia, clasismo e todo o chungo que se lles poida ocorrer. As ficcións levan décadas sendo espello da relación totémica que os cidadáns estadounidenses teñen coa figura do seu presidente, unhas veces converténdoos en action heroes coma os que interpretaban Bill Pullman en Independence Day (e secuela) ou Harrison Ford en Air Force One; outras veces retratándoos coma perigosos megalómanos. O cómic americano ofrece algúns exemplos curiosos: o Richard Nixon ucronicamente reelixido de Watchmen, aquela caste de Ronald Reagan que lle pasaba a man polo ombreiro a Superman en Batman: The Dark Knight returns ou o presidente Marks de Camelot 3000, un cowboy con revólver e bisoñé que morría a ferro a mans do irmán bastardo do rei Arturo. Non deixa de ser significativo que os propios norteamericanos (obviemos a Alan Moore), cando queren ser críticos cos seus políticos, recunquen en estereotipos dun perfil tan semellante ao do propio Trump, que será todo o grotesco que queiramos pero resulta indiscutiblemente atractivo para unha parte da sociedade estadounidense. Teño unha compañeira de traballo (norteamericana) que sente vergoña pola imaxe do seu país que reflicte a popularidade do ex-marido de Ivana Trump. Eu, querendo quitarlle ferro ao asunto, faleille de Jesús Gil.

Bilious Barrage (chiscadela, cobadazo) por Dave Taylor, Judge Dredd Megazine #373
















24 de Xuño. Mil primaveiras máis para 2000 A.D. Falando de distopías, a revista 2000 A.D. alcanzará en setembro o seu número 2000, unha cifra redonda e dobremente emblemática para unha cabeceira por cuxas páxinas desfilaron moitos dos personaxes icónicos do cómic futurista británico: Dan Dare, o Xuíz Dredd, Rogue Trooper, Strontium Dog, Halo Jones... Aparecido por vez primeira en 1977, o magazine consolidouse nos primeiros 80 da man de autores coma John Wagner, Pat Mills, Brian Bolland, Carlos Ezquerra, Ian Gibson ou Mike McMahon. Non é difícil identificar o peculiar xeito de interpretar a ciencia ficción que estableceron como sinal de identidade da cabeceira (áspero, violento e cun punto alucinado) coma unha resposta cabreada ao goberno dunha Margaret Thatcher que aparecía fusilada xa no primeiro número da revista. Aos británicos non se lles ocorreu mellor xeito de adiantarse a esta efeméride que votar a súa saída da UE, escribindo as primeiras liñas dun prólogo que ten todas as trazas de rematar en distopía. Poucas festas sorpresa poden presumir de contar co respaldo dun 52% do electorado que manda ao mundo unha húmida mensaxe de xenofobia e furia innecesaria. A ultradereita europea frega as mans e pide turno. O éxito electoral duns chanfainas coma Boris Johnson ou Nigel Farage agoira mil primaveiras máis para 2000 A.D.

quinta-feira, junho 09, 2016

Los Kurdles




















Unha tropa de personaxes riquiños, un escenario fantástico, unha historia de cooperación e integración no grupo... Contemplado peza a peza, Los Kurdles (La Cúpula, 2016) podería pasar por un conto para nenos e nenas. As súas páxinas desprenden tenrura, esperanza e optimismo, mais tamén é posible atopar nelas un aquel estraño, un arrecendo indefinido que nos fai estar alerta. Pode ser o cruel abandono inicial de Sally, a ursiña de peluxe que protagoniza o relato, vítima do desinterese da nena que era a súa dona; ou un deseño de personaxes aos que Robert Goodin engade sempre unha pincelada inquietante; ou máis xenericamente, un desenvolvemento gráfico no que se intúe a influencia do underground e do cómic de autor norteamericano máis recente. Diríase que Goodin envelenou o seu relato, achegándoo ás revisións entre melancólicas e sinistras do imaxinario infantil que con tanta lucidez teñen explorado autores coma Edward Gorey ou Maurice Sendak. Mais fíxoo con sutileza, sen caer en subliñados nin esteticismos estériles à la Burton. Los Kurdles consegue ser amable e desacougante, un relato sinxelo pero con varios mundos dentro.

segunda-feira, junho 06, 2016

Los muertos vivientes














"Los muertos vivientes representa la versión más afortunada de una tendencia que viene consolidándose desde hace años en el mercado norteamericano: títulos a mitad de camino entre el cómic de autor y el tebeo comercial, generalmente cómics de género (superhéroes, terror, fantasía, negro…), editados en el formato propio del cómic mainstream (grapas de 24 páginas) y cuyos autores suelen trabajar también para las grandes compañías. La mayor libertad creativa de la que gozan al ser los dueños de sus propios proyectos les permite ser más arriesgados e innovadores, produciendo trabajos más personales. No es de extrañar que muchos de ellos resulten fácilmente adaptables al cine o la televisión. De forma más o menos deliberada, los autores desarrollan sus proyectos con un ojo puesto en el audiovisual, conscientes de que la rentabilidad del producto se dispara si consiguen dar el salto a las pantallas. A pesar de que Marvel o DC siguen mandando en las ventas, el liderazgo creativo se ha trasladado a editoriales como Image, Dark Horse, IDW o Boom!, cuyo rasgo diferencial es que garantizan la propiedad intelectual de los autores".

No novo número da Revista Ábrete Libro escribo sobre Os mortos viventes, un cómic cuxo éxito se construíu sobre unha sólida proposta artística de Robert Kirkman e Charlie Adlard, pero tamén sobre unha intelixente utilización dos dereitos de autor por parte do seu creador.

sexta-feira, maio 27, 2016

Elipses e Sombras: Misterioso asasinato en Barballo

Duerme pueblo

Hai tempo que unha nova xeración de historietistas está a mudar a faciana do mundo do cómic dende os eventos de autoedición, probablemente a expresión máis dinámica da banda deseñada actual. Artistas novos e moi activos, polo xeral ben formados artística e tecnicamente, que lle están a dar un novo significado á actividade fanzineira. Malia a súa diversidade non é difícil atopar unha sensibilidade común, unha falta de convencionalidade que soborda límites e osixena o medio con propostas de dificilmente atoparían acomodo en editoras convencionais. O espírito lúdico destes eventos non lles resta forza transformadora, probablemente o contrario. Os nomes de Xulia Vicente e Nuria Tamarit resultaranlle familiares á maioría dos afeccionados que coñezan estas iniciativas de autoedición. Gañadoras de premios e certames, promotoras e colaboradoras de fanzines coma Sacoponcho, Nimio, Compota de Manatí ou Saxífono, ambas representan correctamente a esencia desta nova fornada de creadores que chegan á edición convencional con moitas páxinas nas costas, demasiadas para seren consideradas debutantes.
 
Despois de ilustraren a novela de Miguel Ángel Giner Bou El misterio de la mansión quemada, Vicente e Tamarit presentan Duerme pueblo, unha monografía que  transforma un popular de xogo de cartas nunha trama de misterio e fantasía. Tanto o escenario, a pequena aldea de Barballo, coma os personaxes (o alcalde, o cura, a meiga, os lobishomes, a cazadora...), remiten directamente á iconografía dos contos populares nos que a realidade e a fantasía se combinan con naturalidade. Calquera que coñeza a traxectoria previa das autoras sabe que ese é un terreo no que se desenvolven con soltura. Coma no xogo orixinal, sucédense as mortes e hai que adiviñar quen é o asasino. Hai, xa que logo, un substrato estereotipado, un xogo de clixés que as autoras manexan de forma consciente e que creban cando lles cómpre, coma demostra o feito de reconduciren a trama cun agradecido xiro de metaficción concibido para decepcionar as expectativas dos lectores máis acomodaticios. Duerme pueblo semella unha fábula tradicional, pero chegado un momento as normas saltan polos aires.
 
Xulia Vicente é unha debuxante de trazo áxil e moi expresivo, unha narradora intuitiva que mide os tempos e desenvolve a acción cunha sinxeleza enganosa. As páxinas de Nuria Tamarit resultan facilmente recoñecibles polo seu peculiar xeito de secuenciar prescindindo dos marcos das viñetas. Ambas posúen un trazo solto e moi vivo, os seus estilos están o suficientemente próximos como para que o conxunto resulte coherente, pero tamén teñen a personalidade abondo para non resultaren indistinguibles. A alternancia de ambas no debuxo revélase coma un dos aspectos máis gratificantes da lectura da obra.
 
Con Duerme pueblo Xulia Vicente e Nuria Tamarit entran no circuíto da edición tradicional e acceden a un perfil de lector distinto. Fano cun formato de historia que nunca ensaiaran ata o de agora e, polo tanto, debendo confrontar esixencias creativas novas. A solidez da súa proposta confírmaas coma dúas autoras de talento das que podemos agardar boas cousas nun futuro inmediato.