The League of Extraordinary Gentlemen: Century 1969

Se falamos de cómic, o termo crossover adoita empregarse case sempre para referirse a aqueles macroeventos editoriais nos que algunha das grandes compañías deseña un argumento que involucra a varios personaxes e/ou cabeceiras e nos que os obxectivos comerciais adoitan primar sobre os creativos. Mais os cruzamentos entre universos de ficción non son algo exclusivo do xénero superheroico nin do cómic en xeral, senón que se empregan tamén en películas, series de TV, videoxogos ou, en menor medida, na literatura. Aínda que é complicado xeneralizar, este tipo de operacións adoitan estar guiadas por un certo espírito pícaro, case amateur, ao centraren os seus esforzos en tirarlle todo o partido á interacción entre os elementos (personaxes, mundos) mesturados deixando calquera outro obxectivo nun segundo plano.

The League of Extraordinary Gentlemen pode ilustrar correctamente o espírito lúdico propio dos crossovers. A cabeceira creada por Alan Moore e Kevin O’Neill xurde cunha clara vocación de homenaxe a autores coma Wells, Verne, Stevenson ou Rider Haggard e pon todo o seu énfase, especialmente nas dúas primeiras miniseries, en explorar as posibilidades da interacción entre os célebres personaxes protagonistas: Nemo, Mina, Quatermain, Jekyll/Hyde, Griffin e demais. Afeitos como estamos aos complexos xogos intertextuais de Moore, estas dúas primeiras historias sorprenden pola súa simplicidade e falta de pretensións, máis aínda se consideramos o calibre dos imaxinarios que se poñen en xogo e o que poderían ter dado de si na pluma do autor de Watchmen. Esgotada esa veta, Moore procura a renovación da cabeceira incorporando novos personaxes (entre outros, Carnacki, Orlando e Raffles en Century 1910) e, o que é máis notorio, introducindo o factor tempo. A curiosidade de ver aos personaxes fóra das súas coordenadas temporais substitúe á interacción persoal coma motor do relato, e así, contemplamos como a Liga e os seus integrantes pasan dun entorno victoriano a 1910, 1958 e, con este Century 1969 (Planeta, 2012) que nos ocupa, 1969.

Desta volta, Moore (des)ubica os integrantes da Liga (Mina, Quatermain, Orlando) no Londres lisérxico do 69, facéndoos participar dos previsibles excesos de sexo, drogas e rock'n'roll propios do momento. Como acontecía con Century 1910, o relato recolle moitos dos tópicos da escrita do seu autor (a maxia, as viaxes astrais, Londres, Aleister Crowley...) mais na súa versión máis lúdica e desenfadada. A eses ingredientes clásicos engade un retrato dos Rolling Stones próximo á parodia (os Beatles son simplemente mencionados) e un paseo pola subcultura da psicodelia pop, alonxándose paulatinamente da tradición cultural que está na orixe da serie (a literatura victoriana) e, por tanto, facendo do contraste e a asociación enxeñosa parte esencial da proposta. O feito de ser esta cabeceira a única que Moore mantén aberta indicaría que se sente cómodo no proxecto e se ve capaz aínda de tirarlle partido, por máis que un teña a sensación de que do seu indiscutible talento pode esperarse bastante máis.

Qadriños: O novo de Miguelanxo

Breve anotación no blog Qadriños de Praza Pública para celebrar a chegada de dúas novidades que teñen a Miguelanxo Prado como protagonista: por unha banda, o seu agardado novo álbum, de nome Ardalén, e que presumiblemente leremos ao longo deste ano; por outra, a versión en galego dun traballo central na súa obra, Trazo de xiz.

Qadriños: Kiko Da Silva, mutante

Nova anotación no blog Qadriños de Praza Pública, desta volta para ponderar a figura dun Kiko Da Silva que debe enfrontarse agora nada menos que ao concurso de acredores da empresa que distribuía a revista Retranca. Dende aquí, todo o meu apoio e admiración para Kiko, artista de talento único e artífice de incontables iniciativas a prol da BD galega.

A balada de Halo Jones

Tratándose dun traballo de Alan Moore, podemos caer no erro de analizar A balada de Halo Jones (Kraken, 2012) poñéndoa en relación só coa restante produción do seu creador e ignorando outros factores determinantes como as condicións materiais nas que a obra foi producida. Lembremos que a obra foi publicada orixinalmente por entregas na coñecida revista británica 2000 A.D., ou deberiamos dicir por "microentregas", xa que cada un dos pequenos capítulos cos que Moore e o debuxante Ian Gibson foron debullando as vivencias de Halo Jones constaban apenas de cinco pranchas. Se esta limitación de espazo condiciona xa de xeito determinante o proceso narrativo, tampouco podemos deixar de lado o perfil da publicación que a abeirou (centrada na ciencia ficción) e o tempo histórico no que a obra foi producida (mediados dos 80). A visión futurista que recollían os distintos seriais da revista 2000 A.D. neses anos distaba moito da ciencia ficción inxenua e colorista da que era herdeira. Títulos como Judge Dredd, Strontium Dogs, RoboHunter ou Rogue Trooper ofrecían unha versión do futuro moito máis dura, por veces extravagante e case sempre translucindo unha ollada irónica e descrida, o que adoita interpretarse coma impugnación da realidade social na que estas obras foron producidas, marcada polo apoxeo do thatcherismo. A Halo Jones de Moore e Gibson participa en boa medida desta visión aínda que, ao contrario que todas as precedentes, ofrece menores doses de violencia e demostra unha maior preocupación por cuestións sociais.

O material que recolle esta compilación divídese en tres partes que se corresponden con cada un dos tres anos nos que Moore e Gibson traballaron no proxecto (1984-1986). Parece ser que a idea era prolongar a serie durante varias tempadas máis, facendo envellecer o personaxe e seguíndoo ata a súa morte, pero finalmente as desavinzas de Moore cos responsables da cabeceira estragaron estes plans iniciais. O bloque inaugural, que recolle o percorrido de Jones polo “aro” (hoop no orixinal), a estrutura seudo-urbana na que vive, é probablemente o máis críptico e desconcertante. A fragmentación do texto en unidades mínimas dificulta a fluidez do relato e agocha os seus propósitos, aínda que tras unha lectura conxunta parece claro que o obxectivo principal é o de presentar o inhóspito modo de vida no que desenvolven os protagonistas. O violento desenlace do traxecto desata na protagonista as arelas de fuxir, dando lugar ás sucesivas viaxes que centraran os dous libros seguintes. A partires dese intre, a narración desemboca nunha estrutura máis convencional, con mellor encaixe nas formas propias do relato de aventuras e, por tanto, máis accesible. No segundo libro anúnciasenos que a protagonista adquirirá no futuro dimensión heroica (por motivos que non chegaremos a coñecer, dado o peche prematuro da serie), pasando a encadear unha serie de historias máis sinxelas e directas, que mesmo esclarecen aspectos escuros do libro precedente. O terceiro libro, que resultaría ser o derradeiro e máis consistente, contén a aportación de Moore á póla da ficción científica que incorpora argumentos antibelicistas, obvia pola súa mensaxe, mais interesante neste caso por unhas formas ríspetas e estrañas moi propias da cabeceira na que foron publicadas.

Sexa por tratarse dunha obra da primeira etapa de Moore, sexa por estar o seu labor claramente condicionado polos requisitos de edición, coido que este traballo cobra maior interese contemplado canda os restantes seriais de 2.000 A.D. do seu tempo (moitos deles reeditados pola propia Kraken) antes que no contexto da obra do seu autor.

Qadriños: Radiografía da "Radiografía 2011"

Na nova entrada do blog Qadriños recollo algunhas reflexións peregrinas sobre a "Radiografía 2011" recentemente publicada por culturagalega.org.

Bruxelas, capital da BD europea

Primeira paisaxe do ano adicada nesta ocasión a Bruxelas, cidade de relevancia incuestionable para a BD europea. Históricamente vencellada a movementos artísticos como a Escola de Marcinelle ou a Escola de Bruxelas e lugar de nacemento de artistas como Hergé, Jacobs, Peyo, Schuiten ou Yslaire, chama a atención a súa presenza relativamente escasa nas páxinas dos cómics. Malia iso, relaciónanse unha serie de obras nas que a capital aparece retratada con perfís recoñecibles, dende os Blake e Mortimer de Sente e Juillard ata os collages de Bernar Yslaire pasando por Brüsel, o doppelgänger da cidade imaxinado por Schuiten e Peeters. Bruxelas, capital da BD europea.

Qadriños: Os cómics do Rinoceronte

Comezo a miña colaboración con Qadriños, o blog sobre cómic do xornal dixital Praza Pública, cun post sobre a prometedora liña de BD de Rinoceronte Editora.

Névé

Glénat editou o ano pasado nun único volume integral os cinco álbums de que consta Névé (Glénat, 2011), cabeceira centrada no mundo da escalada, escrita por Dieter e debuxada por Emmanuel Lepage. Aínda que cun macro-argumento que lle dá certa continuidade ao conxunto, os cinco relatos resultan considerablemente autónomos, narrándose neles o tránsito dende a adolescencia á idade adulta do protagonista. O ciclo parte dun suceso traumático que se relata no primeiro álbum e chega ata o intre no que o protagonista se sente quen de tomar as rendas da súa propia vida no derradeiro.

Aínda que ofrecen unha equilibrada combinación de aventura, drama e romance, os guións de Dieter mantéñense sempre dentro dun marco de previsibilidade. Diríase que, no reparto de tarefas, ao escritor correspóndelle manter unha sobria regularidade mentres é o debuxante quen ofrece espectáculo. As dimensións tradicionais do formato europeo acáenlle perfectamente a un Lepage que atopa un terreo propicio para despregar un amplo catálogo de recursos. Así, o evidente talento do artista para a creación de espacios e ambientes atopa nas pranchas de gran tamaño un valioso aliado, o que se traduce nunha abundante representación de paisaxes de montaña de enorme plasticidade. Mais sería errado suxerir que Lepage se limita a ofrecer unha sucesión de postais, xa que a combinación das dimensións de páxina cunhas localizacións abertas, repletas de abismos e desniveis, permítelle tamén ensaiar secuencias narrativas complexas e dunha espectacularidade notable. Finalmente, deberiamos mencionar tamén o seu bo labor na definición e representación de personaxes, así como en xeral na figuración, que participa da mellor tradición do debuxo realista europeo e conta con referentes claros na obra de artistas como Giraud, Vance ou Francq.

Irreprochable no gráfico e correcto no argumental, Névé acusa a falta de disposición dos seus autores para asumir riscos e diferenciar o seu traballo. En última instancia, a obra remata por caer nun discreto convencionalismo que conduce a unha certa atonía. Unha mágoa, habendo vimbios para bastante máis.

Cinco mil quilómetros por segundo

Abonda cunha ollada superficial ás páxinas de Cinco mil quilómetros por segundo (Sins entido, 2011) para sentirse golpeado polas exuberantes acuarelas dun Manuele Fior que fai do elemento gráfico un dos argumentos principais desta obra. Alén da beleza das pranchas e do goce puramente estético, unha lectura do volume confirma a plena funcionalidade do debuxo, non só dende o punto de vista narrativo, senón tamén na caracterización dos espazos retratados (Italia, Noruega, Exipto) e na configuración da atmósfera do relato. A languidez dos deseños e as variacións das cores válenlle a Fior para conferirlle ao texto unha voz propia, que transita dende a ilusión luminosa da adolescencia ata a sutil e máis fría melancolía da madurez.

A narración, xa que logo, abrangue un longo espacio temporal, comprendendo a vida dos personaxes dende a súa mocidade ata a súa madurez, mais só narra pequenos capítulos illados, deixando que os grandes acontecementos vitais queden fóra do relato explícito. Fior recorre abundantemente á elipse e intercala silencios, concedéndolle ao que non vemos tanta importancia coma o que se nos conta e dotando de pleno sentido a unha premisa argumental mínima: un home e unha muller quérense. A obra, merecedora da Fauve d'Or do Festival de Angoulême 2011, resulta ser un artefacto de singular beleza e a demostración de que, ás veces, pode facerse moito a partir de moi pouco.

Punto de fuga

Demo, o proxecto editorial de Manel Cráneo, segue a engadir títulos ao seu catálogo. A finais do ano pasado saía do prelo Punto de fuga (Demo, 2011), primeiro traballo longo do lugués Miguel Cuba que nos achega a unha realidade ben próxima, a de toda unha xeración de mozos e mozas que, malia ter unha formación superior, son incapaces de tomar as rendas da súa vida pola falta de expectativas laborais. Encetando pequenos sucesos diarios protagonizados por un mozo licenciado en Belas Artes e o seu círculo de amigos, dáse testemuño das escasas alternativas que se lle ofrecen á mocidade actual: aceptar un emprego por baixo da súa cualificación, optar á minguante oferta pública, probar fortuna no estranxeiro. Facendo do cotián a materia do seu relato, Cuba achégase ao slice of life, aínda que con matices. Fronte o ton monótono e melancólico que chegou a caracterizar o xénero nalgunha das súas versións máis difundidas, o lugués opta por unha sutil combinación de sentimentos, na que ademais de fastío e frustración hai espazo para a esperanza e tamén para o humor.

Gráficamente, Cuba recorre a un debuxo limpo e de trazo finísimo, simple só en apariencia e moi versátil, complementado por unha paleta de cores claras, luminosas, aínda que en ocasións pouco matizadas. O coidado pola ambientación tradúcese na representación de paisaxes perfectamente recoñecibles, dende Compostela ata a vila de Santa Cruz, en Oleiros. Os debuxos en branco e negro que decoran este volume ofrecen unha perspectiva diferente do grafismo do autor, igualmente atractiva e que ben merecería unha oportunidade en futuros traballos.

En conxunto, atopámonos perante unha nova variante dunha melodía xa coñecida, a do retrato xeracional, pero con suficientes atractivos como para xustificar a súa lectura e agardar con interese por novos títulos do seu autor.