Elipses e Sombras: Entre dous mundos

Ether. La muerte de la última Llama Dorada

David Rubín únese ao escritor norteamericano Matt Kindt para producir Ether, un relato que mestura aventura, fantasía e ficción detectivesca. 

David Rubín debutou no mercado norteamericano con El momento de Aurora West (DeBolsillo, 2014), unha miniserie que afondaba no universo creado uns meses antes por Paul Pope en Battling boy (DeBolsillo, 2014). O galego encaixou naquel proxecto cunha naturalidade sorprendente, debida á súa coñecida versatilidade, pero tamén á afinidade entre os proxectos creativos de ambos autores. Despois de ver como dúas obras emblemáticas da súa traxectoria europea, El héroe e Beowulf, eran publicadas en Estados Unidos, Rubín une forzas con outro escritor de carreira consolidada, Matt Kindt, para produciren Ether, unha serie limitada de cinco capítulos que ve a luz baixo o prestixioso selo editorial Dark Horse. Kindt forma parte do cada vez máis nutrido grupo de escritores que xorden da escena independente norteamericana e terminan facéndose un sitio ao abeiro das grandes compañías. No seu caso, despois do éxito de títulos de creación propia como Super Spy ou Sweet Tooth, vén alternando traballos por encomenda para DC ou Valiant Entertainment con outros da súa propiedade coma Ether. 

Boone Dias, protagonista da serie, é un científico que leva anos explorando a dimensión máxica de Ether. Home de ciencia gastado pola vida, asumirá axiña o rol de detective para investigar o asasinato da derradeira Chama Dourada, a figura protectora do Reino. O que nunha primeira aproximación podería semellar un simple relato fantástico revélase axiña coma un artefacto máis complexo, no que os clixés narrativos se superpoñen e os personaxes acusan un marcado acento referencial. Dias é un heroe crepuscular de estirpe pulp que non só se aferra ao seu raciocinio para resolver o crime, na mellor tradición do xénero detectivesco, senón que cre posible traducir a termos lóxicos os principios máxicos que rexen en Ether. No seu periplo investigador percorrerá distintos lugares do Reino, comezando pola súa luminosa capital Agartha, antítese da cidade escura e inhóspita propia do relato criminal. Ao seu paso atopará fadas, golems e toda caste de criaturas xurdidas de diferentes tradicións fantásticas. Ether achégase ás ficcións de xénero mais faino afastándose de calquera purismo, preferindo a mestura de tópicos con fins lúdicos. O seu propósito semella ser o de atrapar a ollada do lector e ofrecerlle un espectáculo repleto de aventura e imaxinación. 

Esta aposta de Ether pola fascinación visual e o pracer inmediato remata por concederlle grande importancia ao deseño de escenarios e a caracterización de personaxes, unha oportunidade que Rubín non desaproveita. O desenvolvemento gráfico do ourensán remata por ser un dos grandes argumentos a prol do título, e non só pola súa excelente narrativa (poucos debuxantes do mercado norteamericano actual poden presumir dunha posta en páxina tan fluída, persoal e exuberante coma a súa) e a vistosidade dos seus recursos, senón tamén polo delicado equilibrio que acada a súa combinación de elementos realistas, escenarios de fantasía e personaxes caricaturescos. O ton desenfadado da serie permítelle ademais ceibar unha agradecida vis cómica que apenas tivo cabida nos seus traballos máis recentes a excepción da súa adaptación de El retablo de las maravillas. 

O volume que presenta Astiberri contén os cinco primeiros números da cabeceira. Malia funcionaren coma un correcto relato de presentación, a sensación final é a de que non chegamos máis aló do primeiro acto e todo fica pendente dunha continuación que chegará se a acollida deste primeiro arco argumental é boa. A carreira internacional de Rubín sobe un novo chanzo ao demostrar que é capaz de acadar unha boa sintonía con escritores ben considerados na escena americana e de axeitarse ás esixencias do cómic comercial estadounidense. O seu periplo americano está a confirmalo como un debuxante sen fendas, capaz de asumir con garantías calquera reto que se lle propoña. 

[Publicado en Galicia Confidencial Tendencias o 25 de agosto de 2017]

El New Deal

Jeff Jensen e Jonathan Case déronse a coñecer en 2011 con El asesino de Green River (Norma, 2013), obra que recreaba dende a ficción o caso real do asasino en serie norteamericano Gary Ridgway. A metade de camiño entre o thriller e o documental, un dos méritos de Case naquel traballo era precisamente o de ser quen de darlle resposta á dobre natureza do título. Por unha banda, mantiña un rexistro realista que lle confería ao relato a verosimilitude imprescindible; por outra, o seu uso do claroscuro aproximábano ao relato criminal, de cuxos clixés narrativos a obra participaba decididamente. O resultado foi un traballo sen apenas fendas que lles valeu aos autores un Premio Eisner en 2012 e tamén a candidatura ao Premio á Mellor Obra Estranxeira do Saló de Barcelona de 2014. No caso de Case, traballos posteriores como o suxestivo Dear Creature ou a súa andaina en DC Comics (Batman ´66; Superman: American alien) revelárono ademais coma un artista versátil, capaz de modular os seus rexistros segundo as características do proxecto. El New Deal (Sapristi, 2016) confirma esta percepción, amosando unha nova faciana do seu autor, agora como responsable único do título.

A obra transcorre na Gran Depresión norteamericana, isto é, o contexto que viu nacer o xénero negro e no que os seus autores máis senlleiros, Hamett e Chandler, ambientaron uns relatos que deixaban constancia do clima de corrupción e decadencia moral que asolou á sociedade estadounidense despois do Crash do 29. Non semella que esta elección sexa irrelevante, o propio título da obra fai referencia ao seu marco histórico, deixando claro que entre as prioridades de Case está a de retratar un período fundamental na historia recente dos Estadois Unidos. Sen embargo, no canto de optar pola que sería a elección máis natural e acollerse aos lugares comúns do noir, o autor prefire presentar ao lector un relato de aparencia amable, case un divertimento detectivesco no que por non haber non hai nin mortes, senón un simple roubo. O relato transcorre no Waldorf Astoria, un dos hoteis máis luxosos de Nova York e o lugar onde a sociedade adiñeirada e os privilexiados da clase traballadora manteñen unha aséptica interacción. O roubo dun valioso colar de can propiedade dunha anciá desencadea unha investigación policial que ten como principais sospeitosos a dous empregados do hotel, un ordenanza endebedado e unha limpadora preta. O Waldrof Astoria convértese así no teatriño no que se escenifican as profundas desigualdades dunha sociedade inxusta, na que os dereitos de que se goza dependen do estrato no que se atope cada un. Ricos fronte a pobres, brancos fronte a negros, homes fronte a mulleres.

Un dos acertos da obra é a de presentar a súa compoñente de denuncia disfrazada de frívolo enguedello policial, subvertendo a tradicional concepción do detectivesco (especialmente o de estirpe británica) coma produto da burguesía a maior gloria de si mesma. Case pretende atrapar o lector sen adoutrinalo ou, cando menos, sen facelo de forma ostentosa. Contribúe a crear este clima de inxenuidade un debuxo próximo á liña clara norteamericana, de trazo estilizado e co branco como cor predominante, matizada tan só por un sombreado azul lixeiro. É posible que a facilidade con que se dixire El New Deal xogue na contra da súa mensaxe reivindicativa mais, en calquera caso, Case demostra con este título ser un debuxante de talento, ademais dun autor que confía na capacidade do lector para ir máis aló da literalidade do discurso.

Furious: Estrella caída

Sabemos que a irrupción de Marvel Comics nos 60 contribuíu a mudar o estereotipo do superheroe que predominaba ata entón. Mantíñanse as habilidades asombrosas e un sentido ético a proba de bomba, pero os heroes Marvel comezaban a amosar un perfil psicolóxico máis complexo que os seus precedentes, con dúbidas,  inseguridades e traumas que nalgún caso se achegaban ao patolóxico. A viraxe resultou ser un acerto, os personaxes humanizáronse e gañaron forza dramática, o que foi aproveitado polos autores e agradecido polo público. Watchmen levaría esta evolución varios pasos máis aló, ao enunciar explicitamente as ideas que os canons do xénero deixaban nas sombras: conceptos diverxentes ou opostos de xustiza, variedade ideolóxica, falta de ética e mesmo mala praxe superheroica con desastrosos resultados. Todo o mundo sabía que había un rinoceronte na habitación, pero Moore e Gibbons (e tamén Frank Miller no seu Batman: The Dark Knight returns) foron os primeiros en dicilo en voz alta. Dende entón, especialmente dende finais dos 90 (The Authority, por exemplo, data de 1999), foron agromando cómics que, con maior ou menor acerto, exploran as zonas cegas do xénero superheroico, subvertendo os seus lugares comúns e revelando os seus tabúes. O xénero pasa a ser tema, o superheroe pasa a ser post-superheroe (dou por feito que este termo foi xa acuñado, aínda que me estraña que non se empregue con máis frecuencia). En tanto que Marvel e DC son o baluarte da versión tradicional do superheroe, este tipo de cómics teñen atopado nas alternativas editoriais a aquelas (Image, Dark Horse) o seu lugar natural, aínda que o mainstream comeza a verse contaminado tamén por esta tendencia. E o que comezou sendo unha reflexión sobre o propio xénero rematou por converterse case nun subxénero, ata o punto de que hoxe é difícil enumerar todas as obras que encaixan nesta categoría, e non todas eles perseguen un fin crítico, senón que en moitos casos o propósito principal é o de ofrecer unha premisa interesante, unha perspectiva novidosa ou mesmo unha alternativa que permita darlle novos azos ás historias de superheroes no século XXI.

Furious, cabeceira creada por Bryan J. L. Glass e Víctor Santos, é un bo exemplo disto. A protagonista é unha rapaza que obtén superpoderes e pretende redimirse dun pasado turbulento converténdose en superheroína. A estrutura tradicional do relato superheroico, de acordo co cal o protagonista asume o propósito de facer o ben e, accidentalmente, transfórmase en superheroe, aparece aquí invertida. A pretensión principal da protagonista é a de encaixar nun estereotipo, a figura do superheroe, asumindo de forma accidental a obriga de facer o ben para conseguilo. A obra comeza coa representación dun ritual (a intervención heroica) precedido dun ensaio diante do espello. A aspirante comparece correctamente uniformada diante do público coa idea de facer xustiza empregando os seus superpoderes para despois reivindicarse como superheroína cun breve discurso. Implicitamente recoñece que non son as propias accións, senón o recoñecemento social articulado polos medios de comunicación, o que confire a condición superheroica. Pero algo sae mal. A aspirante perde o control, déixase levar, excédese no uso da violencia. O resto da historia recollerá o seu esforzo non tanto por aprender a comportarse coma unha superheroína coma por mudar a percepción social que existe sobre ela.

Estrella caída (Aleta, 2014) é, como sinala Víctor Santos no limiar, unha historia de redención, mais concedendo especial relevo á exposición do individuo ao xuízo público polos medios de comunicación. En Daredevil: Born again, obra que o propio Santos menciona e paradigma do tebeo superheroico de caída e renacemento, a loita do individuo era esencialmente consigo mesmo. En Furious, todo aparece mediatizado pola percepción social. Os medios relataron a caída en desgraza da protagonista, que pasou de actriz infantil a estrela xuvenil devorada polos seus excesos; os medios expuxeron tamén os seus fracasados intentos de converterse en superheroína; e é diante dos medios onde a protagonista aspira a redimirse. No mundo que describe Furious, a realidade é televisada en tempo real para que o público poida emitir un xuízo inmediato, superficial e polo tanto facilmente reversible. O contexto social cambiou, o que supón ser un superheroe tamén e, con ambos, a forma de abordar o xénero.

Dito iso, Furious non semella ter sido escrito coa intención de darlle un xiro ao xénero senón simplemente de ofrecer un relato superheroico contemporáneo, capaz de reflectir o mundo en que vivimos. A relación entre Furious e o mundo paréceme máis interesante que a súa rivalidade coa antagonista Perfidia, que semella máis ben un pretexto argumental necesario para que a trama avance. Pola súa banda, Víctor Santos pasa con nota a súa primeira historia declaradamente superheroica, xénero ao que xa asomara en traballos como Protector e en innumerables ilustracións. A súa enérxica narrativa vese complementada nesta ocasión por unhas cores básicas e estridentes que lle confiren un brillo diferente ao seu debuxo, afeitos como estamos ao seu dominio do branco e negro.  

Bandette: Presto!

Se a mestura de xéneros é unha das características das narrativas actuais, entón Bandette, coa súa combinación de historia detectivesca, personaxes pulp, aventura pop e comedia romántica, é unha obra decididamente contemporánea. Creada polo escritor Paul Tobin e a debuxante Colleen Coover, a serie viu a luz inicialmente como webcomic pero gozou con posterioridade de edición en papel vía Dark Horse. Da man de Aleta chéganos agora o primeiro tomo da serie, Presto! (Aleta, 2014), un coidado volume que recolle os cinco primeiros capítulos, ademais dun feixe de relatos breves protagonizados polos personaxes secundarios e algúns extras: artigos, unha narración breve, o extracto dun guión e un texto no que a debuxante explica como traballa.

A protagonista é unha ladroa mais tamén unha xusticieira (só rouba con causa xustificada), está fóra da lei pero colabora coa policía. Esta ambivalencia do personaxe sumada á ambientación parisina do relato remítenos a Rocambole e Arsène Lupin, mentres que o xogo de disfraces e a vilanía do adversario Absenta lembran a outro clásico do pulp francés, Fantômas. Mais hai unha compoñente de inxenuidade e colorismo ausente naquelas ficcións e que neste caso resulta fundamental. Bandette é adorable, elegante, fraca e cun peiteado pixie, unha caste de Audrey Hepburn a exercer de Robin Hood. As súas aventuras transcorren nunha burbulla de intranscendencia coidadosamente creada polos autores. Nada do que nela acontece ten consecuencias. Non hai perigo nin dano nos roubos, nas conspiracións ou nas pelexas "a morte". Diríase que estamos máis ben perante unha imitación inocente. Tampouco parece casual que os autores elixiran París coma escenario da trama. O seu retrato da capital francesa coincide coa visión esterotipada con que os norteamericanos contemplan as capitais europeas: un lugar con encanto, delicadamente exótico, o marco idóneo para unha comedia lixeira.

Bandette aposta conscientemente pola aventura intrascendente. A expresión non pretende ser pexorativa senón máis ben o contrario: hai que recoñecer como unha decisión valente o feito de obviar dramatismos e aspirar a facer dunha comedia lixeira un produto de calidade. Acerta Paul Tobin cando marca o ton da súa proposta pero é o desenvolvemento gráfico de Colleen Coover o que dota os personaxes do encanto e elegancia que define o espírito da cabeceira. Sen o seu debuxo sutil e desenfadado o resultado sería totalmente distinto e seguramente peor.

Next Men 3

Un grupo de rapaces con facultades extraordinarias foxe da sinistra corporación que os creou. Non me refiro aos Next Men de John Byrne senón a DNAgents, a cabeceira creada en 1983 por Mark Evanier e Will Meugneot. As semellanzas entre ambos títulos non rematan aí xa que, como Byrne, Evanier e Meugneot preferiron desenvolver o seu proxecto á marxe das grandes editoras norteamericanas (publicarían a súa obra en Eclipse Comics), co propósito de conservaren o copyright das súas creacións. Se aquela cabeceira é lembrada hoxe con certa nostalxia é, ademais de polos seus modestos achados, pola súa contribución ao proceso de construción dunha alternativa autorial ao cómic comercial norteamericano. Alternativa á que Byrne se sumaría anos máis tarde, nos primeiros 90, con Next Men.

Máis que unha inspiración directa, as semellanzas entre un e outro título indican que Byrne non foi excesivamente orixinal na súa proposta, senón que se limitou a combinar unha serie de tópicos narrativos habituais das distopías futuristas cos propios do tebeo superheroico. A mesma premisa inicial, na que un grupo de rapaces caen ao mundo real dende o contorno idílico ("o invernadoiro") no que foron criados, remite á expulsión de Adán e Eva do Paraíso, outro tropo narrativo que ten sido revisado en innumerables ocasións. As connotacións bíblicas do relato son aínda máis claras á altura deste terceiro tomo da serie (Norma, 2014), no que a os protagonistas deberán confrontar unha serie de problemas derivados da súa conduta sexual. Afeitos a unha sexualidade puramente gozosa e irresponsable, os protagonistas aprenderán que no mundo real o sexo trae consigo consecuencias non desexadas. A máis obvia, a fecundación, mais tamén a transmisión venérea do seu estigma, é dicir, da condición de criaturas extraordinarias mais tamén anómalas. Fóra do Edén, o pecado. O embarazo dunha das protagonistas e a transformación, por contaxio sexual, dunha humana nunha criatura superpoderosa (e fóra de control) centrarán as novas aventuras dos Next Men, que Byrne comezou a organizar en arcos argumentais de catro capítulos: Fe, Poder e Mentiras.

Como adoita acontecer cando se prolonga un argumento aparentemente concibido para ser breve, o relato comeza a dispersarse á altura deste terceiro volume. Os personaxes, probablemente a mellor baza de Byrne ata o momento, pasan a un segundo plano para darlle preferencia ás diversas peripecias que o autor foi tecendo. En primeiro lugar, unha reedición do ciclo de Fénix Escura (poder-corrupción-caída) cunha secundaria coma protagonista. Byrne aproveitaría este ciclo para introducir fugazmente a algúns personaxes que naqueles anos compartían liña editorial cos Next Men en Dark Horse: Hellboy, Concrete, Monkeyman & O'Brien. O seu papel sería puramente anecdótico. A narración iría in crescendo ata desembocar nun complot para asasinar o Presidente norteamericano, un dos viláns da serie, na que os Next Men se verán involucrados. O clímax virá acompañado dun twist final, unha revelación coherente e ben deseñada que devolve o título ao seu carril central antes de ser bruscamente interrompida. Como xa mencionamos, a continuación tardaría 15 anos en chegar, pero a presente edición de Norma reducirá ese oco a apenas uns meses.

Entradas relacionadas
Next Men 1
Next Men 2

Next Men 2

Diciamos ao falarmos do primeiro tomo de Next Men que o título creado por John Byrne podía non ser un tebeo de superheroes en sentido convencional, pero estaba construído tomando como referencia constante o xénero dos heroes enmascarados. A segunda recompilación da serie (Norma, 2013) confirma aínda máis esta idea. Persiste a estrutura grupal xenuinamente superheroica, cuns personaxes que, con pretextos de diversa caste, son dotados agora de nome clave e uniforme, ao tempo que se lles suma unha figura de líder-mentor externa ao equipo (un Control que fai as veces de Profesor X). A idea central do argumento xira en torno a un tópico aínda non moi explotado nos 90, pero que tampouco era absolutamente novidoso: o impacto causado pola aparición de seres superpoderosos nun mundo no que os superheroes non existen. As referencias ao mundo do cómic, lonxe de funcionar coma un recurso metahistorietístico (ao xeito do Supreme de Alan Moore, por exemplo), válenlle a Byrne tanto para establecer unha complicidade co lector como para deslizar críticas (non demasiado ferintes) sobre as grandes editoras norteamericanas.

No canto dunha confrontación directa entre heroes e superviláns, probablemente o único elemento xenuinamente superheroico ausente da trama, atopamos un argumento conspirativo que Byrne adobía poñendo énfase nos dramas persoais dos personaxes protagonistas. Este último aspecto resulta claramente debedor dos X-Men de Chris Claremont, que el mesmo axudou a construír nunha etapa memorable, e tan só se permite ir algo máis aló das convencións do seu tempo coa introdución duns elementos sexuais non excesivamente frecuentes no mainstream superheroico dos 90. Byrne non chega a ser brillante nin audaz, mais si é quen de contribuír con certa eficacia á construción dunha alternativa ao tebeo comercial norteamericano a partir de principios creativos moi semellantes e dirixidos a un mesmo perfil de lector.

E sen embargo, contemplando a produción posterior do canadense, podemos tamén concluír que Next Men anticipa xa algunhas claves da súa futura decadencia. Comezan a aparecer as eivas do seu debuxo, a tendencia a ampliar as viñetas, a descoidar os fondos, a repetir planos, a adoptar perspectivas enganosamente dinámicas. O acabado un tanto desleixado das súas propias tintas confirma unha idea ben coñecida: que o seu debuxo gaña moito co labor dun bo profesional do entintado. No narrativo, Byrne comeza a abusar dun recurso que se convertería en tic repetitivo, abrir unha escena coa derradeira frase da escena anterior. Pero sobre todo e especialmente, atopamos nesta obra moitas das ideas argumentais que o autor iría repetindo despois en versións cada vez máis devaluadas, dende obras menores coma X-Men: The hidden years ata xenuínos fiascos coma Lab Rats. Neste senso, podemos concluír que Next Men expresa en boa medida ata onde foi quen de chegar creativamente o seu autor voando só.

Entradas relacionadas
Next Men 1

Soterrado en pedra

"Si hay algo que una lectura conjunta de la obra demuestra es que Chadwick madura como autor al tiempo que la desarrolla. Su dibujo es cada vez es más limpio, narrativamente más fluido, el carácter de los personajes se va redondeando con cada nuevo capítulo, el tono de la cabecera y los propósitos del autor están cada vez mejor definidos. Aunque las buenas historias afloran ya desde los primeros números, es en los arcos argumentales más recientes donde llegan los momentos más brillantes. En Piensa como una montaña y El dilema humano, dos de las últimas series limitadas del personaje, la cabecera alcanza probablemente su mejor momento."

Con Enterrado en piedra, artigo sobre o Concrete de Paul Chadwick, participo (collendo un desvío, confésoo) no monográfico da Revista Ábrete Libro sobre o xénero fantástico.

Hellboy o la tematización del terror

"Asistimos, así pues, a un fenómeno que excede el guiño casual o la adaptación literal. Hellboy se construye como un texto hipercodificado, un vastísimo collage que incorpora gran parte de las tradiciones que componen el género terrorífico. (...) Es difícil (o imposible) interpretar Hellboy como una obra que se refiera de alguna manera a lo que conocemos como realidad; por el contrario, es la ficción, concretamente la ficción terrorífica, sobre lo que Hellboy se vuelca, haciendo del género mismo su contenido esencial, esto es, tematizándolo."

Estes días, por causas que tampouco podo dicir que sexan alleas á miña vontade, teño pouco tempo para ler e menos aínda para escribir, polo que, para que este blog non perda un ritmo que xa é de seu bastante sincopado, recupero un artigo escrito para o especial sobre o xénero terrorífico da revista dixital Ábrete Libro: Hellboy o la tematización del terror.

Hellboy: O home retorcido

Dende as primeiras historias protagonizadas por Hellboy quedou establecido que a indagación acerca da orixe e destino do personaxe non sería o único motor argumental da saga. Tan lonxe como á altura da segunda miniserie da cabeceira, Os lobos de santo Augusto, ficaba xa establecido o outro gran principio que rexería as aventuras da creación de Mike Mignola, a de facelo interactuar coas distintas tradicións esotéricas do mundo. A lonxevidade do personaxe, consecuencia dun éxito que non estaba inicialmente garantido, fixo que esta segunda vertente (non incompatible coa primeira, por certo) fose adquirindo importancia, conformando a cabeceira nun lugar no que se nos presentan distintas concepcións do sobrenatural baixo as formas da narración terrorífica e tamén doutros xéneros que van da ficción científica, á serie B cinematográfica pasando polo bélico ou o detectivesco.

Aínda que ambientado en 1958, O home retorcido (Norma, 2010), a máis recente miniserie do personaxe, non pretende afondar na caracterización dun Hellboy cuxa participación apenas excede á dunha mera testemuña. Cunha ambientación propia do gótico americano, o relato suma a unha premisa fáustica (a venda da alma ao diaño) o tópico do soldado retornado (e, como alguén dixo, dende a Odisea, todo soldado que retorna é Ulises), para enfiar unha historia de bruxas e demos sen excesivas pretensións. Aínda que os méritos para ser acredora do Eisner á mellor miniserie poidan ser discutibles, non pode negarse a corrección e coherencia da trama, perfectamente ilustrada por un Richard Corben que non precisa despregar todas as súas facultades para demostrar non só que conserva intacto o seu talento, senón tamén que o seu estilo gráfico acáelle especialmente ben ao universo imaxinado por Mignola. A miniserie engade un novo episodio a unha cronoloxía, a do personaxe, por definición inacabable.

Entradas relacionadas
Hellboy: A escuridade chama

Hellboy: A escuridade chama

Individualmente consideradas, as narracións que conforman o ciclo de Hellboy poden interpretarse coma un simple divertimento, a reciclaxe en clave lúdica dos lugares comúns do xénero terrorífico. Porén, unha lectura global e ordenada revela unha realidade máis complexa, un texto hipercodificado, transxenérico e irónico co que se revisa o xénero e se explora a súa viabilidade contemporánea. Recoñecendo as limitacións de Mike Mignola como guionista, penso que tampouco debemos pasar por alto a súa claridade de ideas respecto ao proxecto que quixo desenvolver (e está a desenvolver) coma autor completo. As historias de Hellboy poden parecer simples, repetitivas ou superficiais, pero o conxunto da proposta resulta, en moitos sentidos, máis moderno e estimulante que outras moitas producións mellor consideradas.

Hai na cabeceira dous tipos de historias. Dunha banda, arcos argumentais dunha certa extensión, organizados en miniseries de varios números e normalmente centrados principal ou secundariamente na tensión entre liberdade individual e predestinación que constitúe o drama persoal do protagonista; doutra, narracións breves a través das cuais o autor dialoga coa tradición do xénero terrorífico. A escuridade chama (Norma, 2008) estaría no primeiro grupo, levando un paso máis aló a rivalidade entre Hellboy e Baba Yaga, que nos últimos tempos se está revelando como a principal antagonista do demo vermello en sustitución de Rasputín. O relato axéitase ao que o autor nos ten afeitos, coa habitual recuperación de figuras arquetípicas do xénero macabro (desta volta as meigas, ata agora prácticamente ausentes), unha incursión no folclore ruso e a habitual resolución a puñadas dos conflitos esotéricos aos que o protagonista se ve sometido.

Cómpre destacar o soberbio labor aos lápices dun Duncan Fegredo que mantén un perfecto equilibrio entre a súa personalidade como ilustrador e a coherencia visual da cabeceira, ben secundado por un Dave Stewart que se reivindica coma un dos mellores coloristas do momento.

Entradas relacionadas

AIDP: Unha praga de rás

AIDP: As terras ocas – A alma de Venecia e outras historias

Hard boiled

En 1990, ano en que se publica orixinalmente Hard boiled (Norma, 2008), Frank Miller era xa un dos autores estrela do mainstream norteamericano. O éxito acadado coa súa recreación do personaxe de Daredevil déralle creto abondo para que as grandes compañías non só lle permitiran acometer proxectos arriscados e de orientación adulta con personaxes da súa propiedade (Born again, Batman: The Dark Knight returns, Batman: Ano I, Elektra: Asasina), senón tamén para que estivesen dispostas a publicarlle obras máis persoais e de viabilidade comercial máis dubidosa (Ronin).

É probable que o ano 1990 veña marcado pola vontade de emancipación de Miller fronte a Marvel e DC, das que xa obtivera prácticamente todo o que poderían darlle en termos creativos. De 1990 é Elektra lives again, obra ríspeta na que Miller revisita os seus lugares comúns alonxándose do seu rexistro gáfico habitual e co consistente matiz das cores de Lynn Varley. De 1990 é tamén Give me liberty, o delirio distópico que debuxara Dave Gibbons. E de 1990 é Hard boiled, publicada, coma a anterior, nunha compañía independente tan significada como Dark Horse e na que contaría coa estimable cooperación aos lápices de Geoff Darrow.

Os anos confirman a Hard boiled coma unha obra interesante pero menor. Nela, Miller non ofrece argumento senón anécdota e, sobre todo, pulso narrativo. Prefigura, xa que logo, o que sería o seu seguinte paso como autor total, Sin City (cuxa miniserie inaugural sería publicada un ano máis tarde), sustituíndo a hiperbólica estilización dos tópicos de xénero negro por una apreciable intención satírica. O seu retrato dunha sociedade absurda, hiperviolenta e infantilizada demostra que Miller cría aínda daquela na posibilidade de contar ademáis de narrar. De feito, é Miller quen conta e Darrow, coas súas enormes viñetas e o seu obsesivo detallismo, é quen narra. O resultado é, en congruencia cos seus modestos propósitos, pura enerxía. Nin máis nin menos.

Entradas relacionadas - Frank Miller

Daredevil: Marcado pola morte - Elektra

Daredevil: Guerra de bandas

Give me liberty

Martha Washington goes to war

The Umbrella Academy: Apocalypse suite

The Umbrella Academy, o fugaz pastiche pop imaxinado por Gerard Way, preséntase coma unha morea de tópicos coroada por virtudes tan estimables como a inmediatez e a coherencia. Xa no primeiro capítulo do arco argumental que inaugura a serie, Apocalypse suite (Dark Horse, 2008), fican presentados os personaxes, o escenario e o ton da cabeceira. Todo cabe: superheroes, fantasía, terror, pulp, ficción científica… De aí en adiante a trama flúe a borbotóns, nun desenfadado festival de acción, imaxinación e clixés de culebrón. Se a execución e o ritmo son impecables, non é menos certo que os recursos dos que o autor bota man son o estereotipo e a renuncia a calquera orixinalidade que non sexa superficial. Cando a trama chega á súa conclusión case todas as posibilidades da serie parecen esgotadas: o irmán desaparecido apareceu; a irmá marxinada cumpriu o seu destino; as combinacións románticas ficaron reveladas; tan só permanece un misterio, a morte do irmán 00.06, o lovecraftiano Horror. Seguindo a máxima punk, The Umbrella Academy vive apresa, morre axiña e deixa un bonito cadáver. O debuxante Gabriel Bá, cruce de camiños entre Mike Mignola e a escola Cartoon Network, acompaña con eficacia. O colorista Dave Stewart tamén.

AIDP: Unha praga de ras

AIDP: Unha praga de ras (Norma, 2005) permite matizar unha idea tan asentada (e con tantos argumentos a prol) como que a habilidade de Mike Mignola coma debuxante é superior ao seu talento coma guionista. Non se trata de levar a contraria porque si, son o primeiro que pensa que a afirmación anterior resulta atinada no esencial. Orabén, o volume da produción de Mignola coma escritor é xa o suficientemente considerable como para respaldar unha solvencia que excede mínimos amplamente. A presente obra é un bo exemplo.

Os dous volumes previos do spin-off AIDP viñan xustificados pola idea de promiscuidade (Mignola deixaba aos seus personaxes en mans dunha ampla nómina de autores) e homenaxe (historias de perfil baixo e suma fidelidade ao canon establecido coma forma de respecto ao creador por parte destes), e os resultados, sen chegaren a decepcionantes, non pasaban de ser unha lectura agradable. Unha praga de ras semella ser a primeira oportunidade real dos membros da Axencia de Investigación e Defensa do Paranormal como protagonistas dunha historia de certa entidade. Mignola tece un relato perfectamente equilibrado, fiel aos seus sinais de identidade (isto é, coa esencia lovecraftiana no cerne da trama) co que profundiza na personalidade dun secundario tan principal como Abe Sapiens. El e os demáis axentes reivindícanse como capaces de soster unha cabeceira de seu. Supoño que era iso o que se trataba de demostrar.

Pero tamén o outro extremo do lugar común acerca de Mignola, a súa invulnerabilidade coma debuxante, merece ser posto en cuestión. E é que as súas creacións cobran unha nova vida nas mans de Guy Davis, excelente artista cuxo talento teño loubado aquí en non poucas ocasións. Davis, ben complementado polas cores de Dave Stewart, responde perfectamente ás esixencias da historia cun estilo algo máis limpo de que nel é habitual, cunha magnífica ambientación (xeniais os seus deseños de futurismo victoriano) e un soberbio tratamento dos personaxes.

Entradas relacionadas
AIDP: As terras ocas – A alma de Venecia e outras historias

AIDP: As terras ocas – A alma de Venecia e outras historias

O mérito de Mike Mignola e o seu Hellboy é evidente, mesmo inusitado. Moitos outros artistas, escritores máis talentosos e debuxantes de maior tirón popular que el, teñen probado sorte cunha serie de creación propria. E poucos teñen dado lugar a obras tan lonxevas e persoais como a que protagoniza o demo dos cornos recortados. Pode dicirse que Mignola non inventa nada con Hellboy, pero a súa amalgama de referencias ofrece un resultado persoal e recoñecible, sustentado nuns personaxes dun carisma que para outros autores resulta inalcanzable.

A serie AIDP xurde coma un spin-off da cabeceira principal de Hellboy cuxa finalidade non é só a de ampliar o imaxinario da serie matriz e conceder ós seus secundarios (Abe Sapien, Liz Sherman, Roger, Johan Kraus, Kate Corrigan) a oportunidade de seren protagonistas, senón tamén a de dar entrada a autores distintos do seu creador. Os dous primeiros volumes da serie, As terras ocas (Norma, 2004) e A alma de Venecia e outras historias (Norma, 2005) recopilan narracións breves, variacións insignificantes dos contos de fantasmas e vampiros, relatos pulp e historias extraordinarias que as inspiran. Constreñidas pola súa brevedade e por unha certa falta de ambición, o maior interese das máis delas reside no aspecto gráfico, no que artistas tan diversos e interesantes como Ryan Sook, Michael Avon Oeming, Guy Davis ou Scott Kolins xogan cun universo que semella condenado a non dar de si tanto como podería.

O Escapista

Rematado o libro de Kavalier e Clay, parecíame lóxico achegarme ás aventuras do personaxe creado por aqueles nos anos 40, O Escapista, por máis que a súa estrea real non se producise ata o século XXI de mans de Dark Horse. O Escapista constitúe de seu unha homenaxe non a unha época, senón a varias, da historia do cómic. Autores do prestixio de Jim Starlin, Howard Chaykin ou Kyle Baker poñen a súa peculiar ollada ó servizo da recuperación dun personaxe que, de feito, nunca existiu, con historias breves que se poderían ubicar en distintas épocas da súa tamén imaxinaria evolución.

O capítulo inaugural é, como non podería ser doutro xeito, a adaptación case literal da orixe do Escapista tal e como se recolle en As asombrosas aventuras de Kavalier e Clay. Michael Chabon consta como guionista, anque descoñezo se escribiu un guión específico ou se o debuxante Eric Wright se serviu directamente da información que proporciona a novela. Ségueno varias aventuras do superheroe en tonos diversos, supostamente característicos de distintas formas históricas de aproximación ó personaxe e ó imaxinario superheroico en xeral, con textos intercalados que fan referencia a un pasado creado ex novo para o personaxe.

O resultado final é no seu conxunto bastante irregular. O mencionado Eric Wright, debuxante que eu non coñecía, amósase como un artista certamente limitado e cunha narrativa que entorpece ás veces a correcta lectura dos acontecementos. O capítulo de Jim Starlin é unha historia muda sobre outro personaxe da factoría Kavalier & Clay, Polilla Luna, lineal e sinxela, simplemente correcta. Algo semellante pode dicirse da escrita e debuxada por Howard Chaykin, mentres que a debida a Kyle Baker se beneficia do peculiar sentido do humor do autor, sen chegar a destacar abertamente sobre o resto. Kevin McCarthy escribe as historias restantes sen dar mostras dunha excesiva inspiración. Pódese dicir que o resultado, ainda sendo unha lectura agradable, está por debaixo do que se podería agardar, tanto en canto o enfoque pulp que se lle pretende dar á obra, como respecto duns autores cuio coñecido talento anima a esixir máis.